Kirkjan og námuvinnsla – rödd frumbyggja kallar eftir réttlæti

Yolanda Flores

Á dögunum var kynnt nýtt alþjóðlegt frumkvæði með stuðningi Páfagarðs sem hvetur kirkjur og trúfélög til að endurskoða fjárfestingar sínar í námuiðnaði. Verkefnið beinist að því að vekja athygli á áhrifum námuvinnslu á umhverfi og samfélög, ekki síst meðal frumbyggja sem oft bera þyngstu byrðarnar.

Í miðju þessarar umræðu stendur rödd sem sífellt heyrist skýrar – rödd fólks sem býr við afleiðingarnar. Þar ber sérstaklega á Yolöndu Flores, konu af frumbyggjaættum sem hefur um árabil barist fyrir réttindum samfélaga sem búa við námusvæði. Hún lýsir því hvernig jarðvegur, vatn og lífsviðurværi fólks spillast þegar námuvinnsla er rekin án tillits til umhverfisins og mannlegrar reisnar.

Heilagur Túribíus frá Mogrovejo biskup - minning 23. mars

Heilagur Túribíus frá Mogrovejo biskup

Á tímum þegar valdið beindist oft gegn hinum veiku reis upp biskup sem gekk þvert gegn straumnum. Hann var lögfræðingur, ekki prestur, þegar hann var kallaður til að verða erkibiskup í Perú. Þar gekk hann þúsundir kílómetra fótgangandi til að hitta fólk sitt, lærði tungumál þeirra og barðist fyrir reisn þeirra. Heilagur Túribíus frá Mogrovejo varð lifandi vitnisburður um að kirkjan á að standa með þeim sem minnst mega sín.

Alfreð J. Jolson biskup – dánardagur 21. mars 1994

Alfreð J. Jolson Reykjavíkurbiskup 1987-1994

Það var eitthvað opið og hlýtt yfir Alfred James Jolson biskupi. Hann átti auðvelt með að mæta fólki þar sem það var statt, hlusta og mynda vináttu. Margir sem kynntust honum muna eftir manni sem var glaður í bragði, hlýr í viðmóti og átti það til að birtast óvænt – alltaf reiðubúinn að setjast niður, ræða málin og rétta hjálparhönd. Dauði hans 21. mars 1994 kom skyndilega, eftir hjartaáfall á ferðalagi í Bandaríkjunum. Þótt hann væri á 66. aldursári var eins og starf hans væri rétt að hefjast af fullum krafti.

Heilagur Jósef brúðgumi Maríu meyjar - stórhátíð 19. mars

Heilagur Jósef brúðgumi Maríu meyjar

Heilagur Jósef, fósturfaðir Jesú og brúðgumi Maríu meyjar, er einn af merkustu dýrlingum kristinnar trúar. Hjónaband þeirra var einstakt, þar sem þau lifðu saman í fullkomnu skírlífi, það er án hjúskaparsamvista, í algerri helgun við vilja Guðs. Hann er verndardýrlingur alheimskirkjunnar og fyrirmynd iðjusemi, réttlætis og trúarlegrar hlýðni. Hlutverk hans í lífi Jesú og Maríu er afar mikilvægt.

Hl. Kýrill biskup og kirkjufræðari frá Jerúsalem - minning 18. mars

Heilagur Kýrill frá Jerúsalem

Hinn heilagi Kýril frá Jerúsalem (315–386) var einn af merkustu kennurum frumkirkjunnar og er réttilega talinn kirkjufræðari vegna djúprar guðfræði sinnar og trúfræðslu. Hann var biskup í Jerúsalem á erfiðum tímum þegar kirkjan glímdi við deilur um eðli Krists og ofsóknir af hálfu heimsveldisins. Ævi hans er saga þrautseigju, trúfesti og óbilandi trúar á kærleika Guðs.  

Heilagur Patrekur biskup - verndardýrlingur Íra - minning 17. mars

Heilagur Patrekur biskup, verndardýrlingur Íra

Heilagur Patrekur, verndardýrlingur Íra, er einn þekktasti dýrlingur kristinnar trúar og hefur haft djúpstæð áhrif á menningu og trúarlíf Íra. Minning hans er heiðruð árlega 17. mars með hátíðarhöldum víða um heim, þar sem fólk kemur saman til að fagna arfleifð hans og áhrifum.

Patrekur fæddist seint á 4. öld í Rómverska Bretlandi, líklega á svæði sem nú tilheyrir Wales eða Skotlandi. Á unglingsárum var honum rænt af írskum sjóræningjum og seldur í þrældóm á Írlandi, þar sem hann gætti sauðfjár. Eftir sex ára þrældóm tókst honum að flýja og snúa aftur til heimalands síns. Þessi reynsla hafði djúp áhrif á hann og leiddi til þess að hann ákvað að helga líf sitt trúboði. Hann sneri síðar aftur til Írlands sem trúboði, þar sem hann vann að því að breiða út kristna trú meðal íbúa landsins. Hann lést 17. mars, líklega árið 461, og hefur sá dagur verið haldinn hátíðlegur sem dagur heilags Patreks.

Guðmundur Arason Hólabiskup „hinn góði“ - dánardagur 16. mars 1237

Guðmundur Arason biskup hinn góði

Í sögu íslensku kirkjunnar stendur einn biskup nefndur sérstöku nafni sem þjóðin gaf honum sjálf: Guðmundur góði. Guðmundur Arason, biskup á Hólum frá árinu 1203 til dauðadags árið 1237, var uppi á umbrotatíma Sturlungaaldar þegar valdsmenn börðust um yfirráð landsins. Í miðri þeirri ólgu steig hann fram sem maður sem var hvorki fyrst og fremst höfðingi né stjórnmálamaður, heldur hirðir fátækra og verndari kirkjunnar. Dánardagur hans 16. mars hefur því verið nefndur Gvendardagur í minningu hans allt til dagsins í dag.  

Í miðaldaritum er honum lýst sem manni sem ferðaðist um landið í fylgd fátækra manna og umkomulausra sem leituðu verndar hans. Hann taldi það skyldu sína að standa með þeim sem minnst máttu sín. Þar sem hann kom var oft fátækt, en hann taldi að enginn ætti að vera skilinn eftir án hjálpar. 

Þess vegna lifði minning hans lengi í sögum landsins, um lindir og brunna sem hann blessaði og um menn sem fundu bata við bæn hans. Í þessum frásögnum birtist mynd af biskupi sem var eins og faðir meðal barna sinna. Guðmundur góði er líklega sá Íslendingur sem flest örnefni á landinu eru tengd — og það segir mikið um áhrif hans.