 |
| María mey - hinn flekklausi getnaður birtist Bernadettu í Lourdes |
Lourdes er einn af þekktustu pílagrímastöðum kristinna manna og tengist beinlínis heilagri Maríu mey. Saga Lourdes hófst árið 1858 þegar fjórtán ára frönsk stúlka, Bernadette Soubirous, varð vitni að mörgum birtingum Maríu meyjar í Massabielle-hellinum við bæinn Lourdes í suðvesturhluta Frakklands.
Samkvæmt frásögnum Bernadette birtist hin „fagra kona“ henni alls átján sinnum á tímabilinu frá 11. febrúar til 16. júlí árið 1858. Hinn 11. febrúar, sem síðar varð helgaður sem dagur Maríubirtinganna í Lourdes, sá Bernadette Maríu í fyrsta skipti og þar með hófst þessi merkilega trúarreynsla sem hefur haft áhrif á milljónir manna. Í einni þessara vitran sagði María: „Que soy era Immaculada Concepciou“ („Ég er hinn flekklausi getnaður“). Þessi yfirlýsing snerti marga, þar sem hún var í fullu samræmi við kenningu kaþólsku kirkjunnar um hinn flekklausa getnað Maríu, sem páfi Píus IX hafði lýst yfir sem kennisetningu aðeins fjórum árum áður, árið 1854.
Bernadette og atburðirnir við Gave-ána – nánari frásögn
Þegar við rýnum nánar í fyrstu birtinguna 11. febrúar 1858 sjáum við hversu jarðbundin og einföld atburðarásin var. Bernadette Soubirous var við bakka Gave-árinnar með nokkrum stúlkum þegar hún heyrði eins konar vindgust úr hellinum í Massabielle. Athyglisvert er að laufin á trjánum hreyfðust ekki. Hún heyrði hljóð aftur og sá hvíta veru í líki konu.
Hún óttaðist að hún væri að ímynda sér þetta og nuddaði augun – en „fagra konan“ var enn þar. Þá tók hún rósakransinn sinn upp úr vasanum og hóf að biðja. María tók undir bænina. Þessi litla mynd – barn sem biður og móðir Guðs sem biður með henni – er kannski ein dýpsta túlkun Lourdes: María leiðir ekki athyglina að sjálfri sér heldur inn í bænina. Við aðra birtingu 18. febrúar bað María hana að koma aftur í fimmtán daga samfellt. 25. febrúar bað hún hana að gera iðrun. Hún vísaði henni einnig á stað þar sem vatn skyldi finnast. Bernadette gróf með berum höndum þar til tær uppspretta rann fram – sú uppspretta sem síðar varð tákn um lækningu og hreinsun.
Þann 25. mars opinberaði hin fagra kona birtinganna nafn sitt: „Ég er hinn flekklausi getnaður.“ Það vakti sérstaka athygli að ómenntuð stúlka úr fátækri fjölskyldu hefði notað slíkt guðfræðilegt hugtak. Birtingarnar – alls átján talsins – stóðu yfir frá 11. febrúar til 16. júlí 1858.
Lækningalindin
Eitt af því sem Lourdes er þekkt fyrir er lækningamáttur vatnsins úr uppsprettunni sem Bernadette fann samkvæmt leiðsögn Maríu. Margir pílagrímar koma árlega til að baða sig í vatninu, og sögur hafa verið skráðar um kraftaverk og lækningar sem eru taldar hafa átt sér stað í Lourdes. Kaþólska kirkjan hefur viðurkennt mörg slík tilvik eftir strangar rannsóknir.
Í dag er Lourdes einn helsti pílagrímastaður kaþólskra og þangað koma milljónir gesta á hverju ári til bæna og íhugunar. Mikið er lagt upp úr þjónustu við sjúka og fatlaða pílagríma, og sjálfboðaliðastarf er þar afar öflugt. Pílagrímar taka gjarnan þátt í skrúðgöngum með kertaljósum að kvöldi til, þar sem bænir og sálmar helgaðir heilagri Maríu eru sungnir. Einnig sækja margir daglegar messur og koma við í helgidómnum þar sem steinhellirinn er staðsettur.
Saga Lourdes er ekki aðeins mikilvæg fyrir kaþólsku kirkjuna heldur einnig fyrir kristna menn almennt, þar sem hún hefur verið tákn um von, trú og lækningu í yfir 160 ár. Lourdes endurspeglar dýpt helgunar heilagrar Maríu meyjar og tengsl hennar við þá sem leita huggunar og trúarlegrar reynslu. Fyrir marga er heimsókn til Lourdes mikilvægur þáttur í andlegri vegferð þeirra og styrking trúarinnar á mátt bænarinnar og Maríu sem móður og til fyrirbæna. Árið 1992 ákvað Jóhannes Páll II að 11. febrúar – minningardagur Guðsmóðurinnar frá Lourdes – yrði Alþjóðadagur sjúkra. Með því undirstrikaði hann að enginn sem þjáist má vera gleymdur. Lourdes kennir okkur að veikindi útiloka engan frá samfélaginu; þvert á móti kalla þau á aukna umhyggju og samstöðu.
Rétt er að geta þess að birtingarnar í Lourdes voru ekki teknar gildar af kirkjunni án rannsóknar. Biskupinn í Tarbes viðurkenndi þær formlega árið 1862 að lokinni ítarlegri athugun. Frá upphafi hefur því verið lögð áhersla á að greina vandlega á milli trúarreynslu og tilfinningalegra viðbragða, og sama varfærni hefur gilt um þær lækningar sem sagðar eru hafa átt sér stað við lindina. Hingað til hafa um sjötíu lækningar verið formlega viðurkenndar að lokinni sjálfstæðri og strangri læknisfræðilegri rannsókn. Helgidómurinn sjálfur ber formlega nafnið Sanctuaire Notre-Dame de Lourdes og hefur frá upphafi verið ekki aðeins staður bænar heldur einnig skipulagðrar þjónustu við sjúka og þjáða.
„Óður Bernadettu“ – skáldsaga á flótta, loforð og kvikmynd
Á 20. öld fékk sagan af Lourdes nýja rödd í bókmenntum með skáldsögunni „Óður Bernadettu“ (Das Lied von Bernadette) eftir Franz Werfel. Werfel var þýskumælandi rithöfundur, fæddur í Prag, gyðingur að uppruna, og neyddist til að flýja nasista ásamt eiginkonu sinni, Alma Mahler-Werfel. Á flóttaferð þeirra um Frakkland dvöldu þau um tíma í Lourdes árið 1940, og þar heyrði Werfel frásagnir af Bernadettu sem höfðu svo sterk áhrif á hann að hann hét því að – næðist þeim að komast undan nasistum heil á húfi – skyldi hann skrifa bók um hana. Þannig varð skáldsagan til og hún kom út 1941 og vakti gríðarlega athygli. Skömmu síðar fylgdi kvikmynd sem gerði söguna enn þekktari. „The Song of Bernadette“ (1943), í leikstjórn Henry King, sem byggir á bók Werfels og varð ein helsta trúar- og sögumynd sinnar tíðar; Jennifer Jones leikur Bernadettu og myndin hlaut mikla viðurkenningu.
Á Íslandi kom bókin út 1944 undir heitinu „Óður Bernadettu“, þýdd af Gissuri Ó. Erlingssyni, og með eftirmála eftir Guðbrand Jónsson. Það er athyglisvert hversu hratt þessi saga rataði inn í íslenskt menningarlíf á stríðsárunum – eins konar vitnisburður um að Lourdes var ekki aðeins staður kraftaverka heldur líka tákn vonar á myrkum tímum.
Tilvitnun úr tíðabænabókinni:
Úr bréfi heilagrar Maríu Bernadettu Soubirous meyju: „Dag einn fór ég niður til bakka árinnar Gave með tveimur öðrum stúlkum. Skyndilega heyrði ég eins konar þyt. Ég leit í átt að vellinum við ána en trén virtust ekki hreyfast neitt og kom hljóðið greinilega ekki þaðan. Þá leit ég upp og kom auga á helli þar sem ég sá frú klædda fögrum hvítum klæðum með skæru belti. Á hvorum fætinum um sig lá fölnuð gul rós sem var sami litur og á perlunum á rósakransi hennar.
Ég nuddaði augu mín þar sem ég hélt að ég sæi sýnir og fór með hendurnar í klæðisfaldinn þar sem rósakransinn minn var. Ég ætlaði að signa mig en fyrir mitt litla líf gat ég það ekki – hendur mínar urðu hreinlega máttlausar. Þá signdi frúin sig og í annarri tilraun tókst mér að gera það sama enda þótt hendur mínar hafi skolfið. Ég byrjaði að biðja rósakransinn og frúin handlék perlurnar án þess að varir hennar bærðust. Þegar ég hætti að segja Heil sért þú María hvarf hún samstundis.
Ég spurði stúlkurnar sem voru með mér hvort þær hefðu tekið eftir einhverju en þær sögðu nei. Að sjálfsögðu vildu þær vita hvað ég var að gera og ég sagði þeim að ég hefði séð frú klædda fínum hvítum klæðum en að ég vissi ekki hver hún væri. Ég bað þær að segja ekki neitt um þetta en þær sögðu að ég væri kjáni að hafa eitthvað með þetta að gera. Ég sagði að þær hefðu rangt fyrir sér og fór ég aftur næsta sunnudag enda fannst mér að staðurinn drægi mig til sín….
Í þriðja skiptið sem ég fór talaði frúin við mig og bað mig um að koma daglega í 15 daga. Ég sagði henni að ég myndi gera það og þá sagði hún að hún vildi að ég bæði prestana um að reisa kapellu þar. Hún sagði mér einnig að drekka af rennandi vatninu. Ég fór að Gave sem var eini straumurinn sem ég sá. Þá gerði hún mér ljóst að hún var ekki að tala um Gave og benti á lítinn vatnsleka þar stutt frá. Þegar ég kom þangað fann ég einungis fáeina dropa sem voru að mestu leyti aur. Ég gerði hendur mínar bollalaga til að ná einhverjum vökva en það heppnaðist ekki og ég byrjaði því að skrapa jörðina. Mér tókst að fá fáeina dropa af vatni en það var einungis í fjórðu tilraun að það kom nægilegt vatn til að hægt væri að drekka það. Frúin hvarf síðan og ég fór heim.
Ég sneri aftur daglega í 15 daga og í hvert skipti fyrir utan einn mánudag og einn föstudag birtist frúin og sagði mér að leita að straumnum og laugast í honum og að ég ætti að sjá til þess að prestarnir reistu kapellu þar. Ég átti einnig að biðja, sagði hún, fyrir sinnaskiptum syndara. Ég spurði hana margsinnis hver hún væri en hún brosti aðeins. Loksins með útrétta arma leit hún upp til himins og sagði mér að hún væri hinn Flekklausi Getnaður.
Á þessum fimmtán dögum sagði hún mér þrjú leyndarmál en ég mátti ekki ræða þau við nokkurn mann sem ég hef hingað til ekki gert.“
Kana og Lourdes - María bendir á Soninn
Guðspjallið um brúðkaupið í Kana (Jóh 2,1–12) varpar sérstæðu ljósi á Lourdes. Þar segir María við Jesú: „Þeir hafa ekki vín.“ Og síðan við þjónana: „Gerið það sem hann segir yður.“
Í Kana umbreytir Jesús vatni í vín. Í Lourdes verður vatnið aftur að tákni – en nú tákni vonar og lækningar. María framkvæmir ekkert kraftaverk sjálf; hún bendir ætíð á Son sinn. Hún leiðir fólk ekki til sjálfrar sín heldur til hans sem getur breytt vatni í vín, sorg í gleði og veikindum í nýja von. Þannig má skilja Lourdes ekki fyrst og fremst sem stað yfirnáttúrulegra atburða heldur sem stað þar sem María safnar börnum sínum saman og felur þau í hendur Krists. Þetta er sama móðir og í Kana – vökul yfir þörfum fólksins og næm á það sem vantar.
Lærdómur
Lourdes kennir okkur að Guð velur hið smáa og lítilsmetna. María birtist ekki fræðimanni né valdsmanni heldur fátækri og veikburða stúlku. Það er eins og Guð vilji minna okkur á að náðin leitar ekki fyrst að hæfni og hæfileikum sem heimurinn metur mest heldur að hjarta sem er opið. Birtingarnar beina sjónum okkar ekki að undrinu sjálfu heldur að iðrun, bæn og trausti. Bernadette er beðin að biðja rósakransinn, iðrast og hlýða. Vatnið sem rennur fram úr moldinni verður tákn um þá náð sem sprettur upp þar sem menn þora að hlýða og treysta.
Lourdes minnir okkur líka á að þjáningin er ekki jaðarfyrirbæri í kristnu lífi. Sjúkir og veikburða eru ekki gestir á jaðri samfélagsins heldur í miðju þess. María í Kana sá að vín skorti; María í Lourdes sér að von skortir. Hún bendir á Son sinn og segir enn: „Gerið það sem hann segir yður.“ Þannig er Lourdes ekki fyrst og fremst staður kraftaverka heldur skóli traustsins – þar sem við lærum að leggja veikleika okkar í hendur Krists og trúa því að hann geti breytt vatni daglegs lífs í vín náðarinnar.
Bæn
Heilaga María, Guðsmóðir frá Lourdes,
þú sem birtist hinni fátæku Bernadette
og leiddir hana inn í bæn og traust,
líttu einnig til okkar.
Kenndu okkur að biðja með einföldu hjarta,
að treysta þegar við skiljum ekki
og að hlýða þegar Guð kallar.
Við felum þér alla sem þjást –
þá sem bera sjúkdóm í líkama sínum,
þá sem glíma við kvíða og sorg,
og þá sem annast aðra í þreytu og kærleika.
Bend okkur á Son þinn,
eins og þú gerðir í Kana,
og hvíslaðu einnig í hjarta okkar:
„Gerið það sem hann segir yður.“
Megi vatn náðarinnar,
sem rann fram í Lourdes,
hreinsa vonleysi okkar
og fylla okkur friði.
Amen.
-
Endurbirtur og aukinn pistill sem birtist upprunalega 11. febrúar 2025.