 |
| Heilög Skolastika og heilagur Benedikt - Plus amavit - plus potuit: Sá sem elskar meira getur meira |
Heilög Skolastika (um 480–547) var systir hins fræga Benedikts frá Núrsiu, stofnanda vestrænnar munkareglu. Hún er talin hafa verið ein fyrsta nunna Benediktsreglunnar og er dýrlingur sem hefur verið heiðruð í kaþólsku kirkjunni í aldanna rás. Heimildir um líf hennar og helgi hafa verið varðveittar í ritum Páls djákna og Gregoríusar mikla páfa, sem segir frá einstöku sambandi milli Skolastiku og Benedikts.
Skolastika ákvað snemma á ævinni að helga líf sitt Guði. Hún stofnaði klaustur í nágrenni Monte Cassino, þar sem Benedikt hafði reist hina frægu munkaklausturbyggingu sína. Þar lifði hún samkvæmt reglum Benedikts, í bæn og einfaldleika, og tileinkaði sér andlega dýpt sem gerði hana að fyrirmynd trúaðra kvenna á miðöldum og síðar.
Í hefð kirkjunnar er Skolastika oft talin tvíburasystir Benedikts, bæði fædd í Núrsíu um 480. Heimildir eru fáar og mest byggðar á Orðræðum heilags Gregoríusar mikla, en í síðari textum, svo sem í Butler's Lives of the Saints, er talið líklegt að þau hafi verið komin af rómverskri aðalsætt, jafnvel hinni fornu Anicii-ætt.
Eftir að Benedikt flutti til Monte Cassino virðist Skolastika hafa sest að í nágrenninu, líklega í Piumarola, um fimm mílur frá munkaklaustrinu. Þar hefur hún að öllum líkindum verið abbadís nunna sem fylgdu reglu Benedikts undir andlegri leiðsögn hans. Þessi tengsl sýna að frá upphafi var benediktínskt klausturlíf ekki aðeins fyrir karla heldur einnig fyrir konur – og að systir Benedikts gegndi þar lykilhlutverki.
Sú staðreynd að hún mátti ekki ganga inn í munkaklaustrið, heldur hittust þau systkinin í litlu húsi utan veggja þess, varpar skýru ljósi á klausturaga tímans. En einmitt í þeirri fjarlægð varð samtal þeirra enn dýpra – og andleg vinátta þeirra enn skýrari.
Ein frægasta saga um Skolastiku segir frá síðasta fundi hennar og Benedikts. Þau hittust árlega til að ræða andleg efni, en þar sem hún var nunna og hann munkur, máttu þau ekki vera lengi saman. Í síðasta sinn sem þau hittust, bað Skolastika Benedikt um að dvelja lengur og halda áfram að ræða andleg málefni. Þegar Benedikt vildi halda reglu sinni og fara heim, bað hún til Guðs og skyndilega skall á óveður svo hann gat ekki farið. Benedikt skildi þá að þetta var Guðs vilji. Þau eyddu nóttinni í umræður um helg málefni og samkvæmt frásögnum Gregoríusar mikla andaðist Skolastika aðeins þremur dögum síðar. Benedikt sá sál hennar stíga til himna í formi dúfu og jarðsetti hana í grafhýsi þeirra systkina við hlið klaustursins.
Heilög Skolastika er verndardýrlingur nunna, klaustra og þeirra sem leita skjóls fyrir óveðri. Hátíðisdagur hennar er haldinn hátíðlegur 10. febrúar ár hvert. Saga hennar er vitnisburður um djúpa guðrækni, trúfesti og kærleika systkina. Hún minnir á að andleg vinátta og trúarlegt samfélag geta verið aflvakar lífsins og að kærleikur Guðs er sterkur, jafnvel gagnvart reglum og venjum.
Úr bókinni Orðræður eftir heilagan Gregoríus mikla páfa. Þýðing tíðabænabókarinnar.
„Skólastíka, systir heilags Benedikts, hafði vígst Guði meðan hún var enn ung að árum. Hún var vön að heimsækja bróður sinn einu sinni á ári. Hann kom ofan til að hitta hana á stað sem var á landareign klaustursins, skammt fyrir utan hliðið. Dag einn kom hún eins og hún var vön að gera og hinn heilagi bróðir hennar kom ásamt nokkrum af lærisveinum hans. Þau eyddu öllum deginum við að lofa Guð og töluðu um það sem heilagt er. Þegar rökkur færðist yfir borðuðu þau saman kvöldverð.
Andlegar samræður þeirra héldu áfram og stundirnar liðu. Þá sagði hin heilaga nunna við bróður sinn: „Gerðu það fyrir mig að yfirgefa mig ekki í kvöld; höldum áfram fram til morguns að tala um unað andlegs lífs.“ „Systir,“ svaraði hann, „hvað segir þú? Ég get einfaldlega ekki dvalið utan klefa míns.“ Þegar hún heyrði bróður sinn hafna ósk sinni spennti hún greipar á borðinu hneigði höfuð sitt þar á ofan og hóf að biðja. Þegar hún reisti höfuð sitt upp frá borðinu var slíkt skínandi leiftur eldinga, slíkur ofsagnýr þruma og slík úrhellisrigning að hvorki Benedikt né bræðurnir gátu stigið út yfir þröskuld staðarins þar sem þeir höfðu setið.
Því miður byrjaði hann að kvarta: „Megi Guð fyrirgefa þér, systir. Hvað hefur þú gjört?“ „Nú,“ svaraði hún, „ég bað þig en þú hlustaðir ekki á mig og því bað ég Guð minn og hann hlustaði. Far þú nú ef þú getur, yfirgefðu mig og snúðu aftur til klausturs þíns.“
Tregur sem hann var að dvelja af sínum fúsa vilja hélt hann kyrru fyrir gegn vilja sínum. Þannig kom það til að þau vöktu alla nóttina og sökktu sér í samræður um andlegt líf. Ekki kemur á óvart að hún var árangursríkari en hann; úr því að, eins og Jóhannes segir, „Guð er kærleikur,“ var það fullkomlega rétt að hún gat gjört meira því að hún elskaði meira.
Þremur dögum seinna var Benedikt í klefa sínum. Hann leit upp til himna og sá sál systur sinnar yfirgefa líkama hennar í mynd dúfu og fljúga upp í leynda staði himnaríkis. Hann fagnaði yfir mikilli dýrð hennar og færði almáttugum Guði þakkir með sálmum og lofgjörðarorðum. Hann sendi bræður sína til að færa líkama hennar í klaustrið og leggja það í grafhýsi sem hann hafði búið sjálfum sér.
Hugar þeirra höfðu ávallt verið sameinaðir í Guði; nú skyldu líkamar þeirra deila sömu gröf.“
Heilög Skolastika boðar okkur ekki uppreisn gegn reglufestu heldur dýpri skilning á anda hennar. Benediktsreglan er byggð á hlýðni og aga, en einnig á kærleika. Þegar reglan og kærleikurinn mætast, þá er það kærleikurinn sem opinberar vilja Guðs.
Í lífi hennar sjáum við líka upphaf kvenna í benediktísku klausturlífi – hljóðláta, sterka nærveru sem hefur lifað í fimmtán aldir. Þeir sem heimsækja Monte Cassino í dag standa frammi fyrir gröf systkinanna tveggja – tákni um órofna keðju Guðsleitenda í gegnum aldirnar. Hún minnir okkur á mátt bænarinnar. Ekki háværrar bænar, heldur bænar sem er sprottin af djúpum kærleika. Slík bæn hreyfir jafnvel himininn.
Heilaga Skolastika,
þú sem elskaðir meira
og kenndir að láta málið þjóna kærleikanum
en þegja ella,
kenndu okkur að elska þannig
að bæn okkar verði lifandi,
að samtöl okkar verði heilög
og að reglur lífs okkar þjóni Guði.
Sameinaðu hjörtu okkar í Guði
eins og þitt og bróður þíns
voru sameinuð í lífi og dauða.
Amen.
--
