 |
| Heilagur Saturninus og félagar |
Hinn heilagi Saturninus og félagar hans, píslarvottar í Abitina í Afríku, voru kristnir trúmenn sem létu lífið fyrir trú sína snemma á fjórðu öld, á tímum ofsókna Díókletíanusar keisara. Þeir voru hluti af hópi sem kaus að halda áfram að koma saman til guðrækni þrátt fyrir keisaraleg lög sem bönnuðu slíkan sið
Árið 304 var þessi hópur, sem taldi yfir fjörutíu einstaklinga, handtekinn í borginni Abitina, sem var staðsett í rómversku skattlandi Afríku, á svæðinu sem nú er Túnis. Þau höfðu safnast saman til sunnudagsguðþjónustu, en það var einmitt þessi samkoma sem varð til þess að þau voru handtekin. Þegar þau voru leidd fyrir rómverska landstjórann Anulinus, voru þau yfirheyrð og beitt pyntingum í þeirri von að þau myndu afneita trú sinni og játa að þau hefðu brotið keisaralögin.
Þrátt fyrir grimmilega meðferð stóðu píslarvottarnir fastir í trúnni. Ein frægasta tilvitnun úr framburði þeirra er setningin: "Sine dominico non possumus," sem þýðir: "Við getum ekki verið án Drottins dags." Þetta var vitnisburður um að fyrir þá væri guðrækni og helgihald ekki bara hluti af lífi þeirra, heldur lífsnauðsyn. Þeir litu á sunnudaginn sem ómissandi tíma til að fagna upprisu Krists og styrkja samfélag sitt í trúnni.
Saturninus var álitinn leiðtogi hópsins, en meðal hinna píslarvottanna voru bæði karlar og konur, prestar, leikmenn og jafnvel ungmenni. Þeir voru fluttir til Karþagó, þar sem þeir gengu í gegnum langvarandi pyntingar og margir þeirra létust af þeirra völdum. Sumir dóu í fangelsi, en aðrir urðu fyrir lífláti. Þeir voru þannig vitnisburðir um hinn óbifanlega kraft trúarinnar og viljann til að láta lífið fyrir Krist.
Minning píslarvottanna frá Abitina er 12. febrúar í kaþólsku kirkjunni, og vitnisburður þeirra um mikilvægi sunnudagshelgihaldsins hefur orðið innblástur fyrir kristna menn í aldanna rás. Saga þeirra stendur sem öflug áminning um hugrekki þeirra sem standa fastir í trú sinni, jafnvel andspænis ofsóknum og dauða. Þeir minna á að samfélag trúaðra og tilbeiðsla Guðs eru ekki aðeins réttur heldur einnig ómissandi þáttur í trúarlífi kristinna manna.
Heilög Eulalia – systurpíslarvottur sama dags
Í gömlum íslenskum almanökum, til dæmis í Almanaki Hins íslenska þjóðvinafélags frá 19. öld má finna nafnið Eulalia fremur en Saturninus hinn 12. febrúar. Það minnir okkur á að minning píslarvottanna lifði áfram með mismunandi hætti eftir löndum og hefðum.
Heilög Eulalia frá Mérida á Spáni var ung stúlka, aðeins um tólf til fjórtán ára gömul, þegar hún varð píslarvottur í ofsóknum Díókletíanusar um árið 304 — á sama tíma og kristnir menn í Abitina voru teknir af lífi fyrir að koma saman á Drottins degi. Samkvæmt fornum frásögnum gekk hún sjálf fram fyrir yfirvöld og játaði trú sína opinberlega. Hún neitaði að fórna heiðnum guðum og var því beitt harðri pyntingu áður en hún lést.
Þannig mætast á þessum degi tveir vitnisburðir frá sama tíma og úr sömu ofsóknum: annars vegar heill söfnuður í Norður-Afríku sem sagði: „Sine dominico non possumus“ — „Við getum ekki verið án Drottins dags“ — og hins vegar ung stúlka í Hispaniu sem taldi sig ekki geta lifað án Krists sjálfs.
Þótt nöfnin hafi lifað ólíku lífi í norrænni hefð, er kjarni vitnisburðarins sá sami: trú sem er ekki aukaatriði heldur sjálft lífið.
Tilvitnun
„Sine dominico non possumus.“
— Úr framburði píslarvottanna í Abitina árið 304
(„Við getum ekki verið án Drottins dags.“)
Þessi stutta setning geymir kjarnann í vitnisburði þeirra. Hún er ekki slagorð heldur játning: líf þeirra var svo samofið helgihaldi sunnudagsins að það var ekki valkvætt atriði heldur sjálft andrúmsloft trúarinnar.
Lærdómur
Píslarvottarnir í Abitina minna okkur á að kristin trú er ekki einkamál sem lifað er í kyrrþey án samfélags. Hún kallar á samkomu, á orð Guðs, á brotningu brauðsins og á lifandi tengsl við aðra trúaða.
Í heimi þar sem tíminn er sundraður og sunnudagurinn oft orðinn að almennum frítíma án andlegrar merkingar, hljómar vitnisburður þeirra sem áskorun. Hvað er það í okkar lífi sem við segjum um: „Án þessa getum við ekki lifað“? Er sunnudagurinn enn hjarta vikunnar, sá dagur sem gefur hinum dögunum merkingu og stefnu?
Þau kenna okkur einnig að trúfrelsi er dýrmætt. Það sem við tökum sem sjálfsagðan rétt var keypt dýru verði af þeim sem stóðu fastir, jafnvel þegar það kostaði lífið.
Bæn
Drottinn Jesús Kristur,
þú sem styrktir Saturninus og félaga hans
til að standa óbifanleg í ofsóknum,
gef okkur staðfestu í trú og kærleika.
Kenndu okkur að meta samkomu safnaðarins,
að lifa af orði þínu og nærast við altari þitt.
Lát sunnudaginn verða okkur sannan Drottins dag,
uppsprettu gleði og vonar.
Gef að við megum, í smáu sem stóru,
vera trú þér jafnvel þegar það kostar okkur eitthvað.
Amen.