 |
| Boðun Drottins |
Hátíð boðunar Drottins er ein af stóru hátíðunum í Kaþólsku kirkjunni og er haldin 25. mars ár hvert, níu mánuðum fyrir fæðingu Krists. Þessi hátíð minnir á þá stund þegar erkiengillinn Gabriel birtist Maríu mey í borginni Nasaret og flutti henni þau tíðindi að hún myndi geta son með atbeina Heilags Anda og að sonur hennar yrði kallaður Sonur Guðs.
Frá „Boðunardegi Maríu“ til „Boðunar Drottins“
Í íslenskum almanökum og kirkjulegri hefð var þessi dagur lengi nefndur „Boðunardagur Maríu“. Það heiti endurspeglar eðlilega þann þátt frásagnarinnar sem snýr að Maríu sjálfri – viðbrögðum hennar, auðmýkt og trú. Hún er sú sem tekur á móti boðskapnum og svarar með hinu fræga „verði mér eftir orði þínu“.
Á síðari tímum hefur þó heiti hátíðarinnar „Boðun Drottins“ orðið ráðandi í kaþólsku samhengi, í samræmi við alþjóðlega litúrgíska hefð kirkjunnar (Annuntiatio Domini). Með því er áherslan færð frá persónu Maríu yfir á sjálfan atburðinn og innihald hans: að Guð kemur inn í heiminn, að Orðið verður hold. Það er ekki aðeins María sem er í brennidepli, heldur Kristur sjálfur og upphaf hjálpræðisins.
Þessi nafnbreyting felur þó ekki í sér að dregið sé úr hlutverki Maríu. Þvert á móti minnir hún okkur á að köllun hennar og svar eru órjúfanlegur hluti af verki Guðs. Hún er ekki aðeins viðtakandi, heldur virkur þátttakandi í því sem Guð er að gera. Þannig halda bæði heitin áfram að tala til okkar: annars vegar um trú og auðmýkt Maríu, hins vegar um hið mikla leyndardóm holdtekjunnar.
Saga og bakgrunnur
Saga og bakgrunnur hátíðarinnar tengist mörgum frásögnum Gamla testamentisins þar sem Guð kemur til kvenna og tilkynnir þeim um fæðingu sonar með sérstakt hlutverk í hjálpræðissögunni. Við sjáum dæmi um þetta í sögum Söru, eiginkonu Abrahams, sem fæddi Ísak þrátt fyrir háan aldur (1Mós 18:9-15), Önnu, móður Samúels (1Sam 1:9-18), og móður Samsons (Dóm 13:2-5). Í öllum þessum tilfellum var boðuð fæðing sonar sem átti að gegna lykilhlutverki í áætlun Guðs. Þegar María heyrir orð erkiengilsins um að hún muni verða móðir frelsarans, rifjast þessar sögur sjálfsagt upp fyrir hana og styrkja hana í trúnni
Boðunin á sér stað „á sjötta mánuði“ meðgöngu Elísabetar, móður Jóhannesar skírara (Lk 1:26). Þessi tímasetning er mikilvæg, því þungun Elísabetar var sjálf kraftaverk þar sem hún var komin á efri ár og hafði verið talin óbyrja. Hún er þannig lifandi vitnisburður um að „ekkert er Guði um megn“ (Lk 1:37). María fær því ekki aðeins orð engilsins, heldur líka skýrt tákn um að Guð framkvæmir hið ómögulega. Þannig er sagan af fæðingu Jesú samtvinnuð sögum fyrri tíðar um konur sem gengu með börn með undraverðum hætti.
Heil vert þú sem nýtur náðar Guðs!
Engillinn heilsaði Maríu með orðunum: „Heil vert þú sem nýtur náðar Guðs! Drottinn er með þér.“ (Lk 1:28). Þessi kveðja minnir á það þegar Guð kallaði Móse (2Mós 3:12), Jeremía (Jer 1:8) og Gídeon (Dóm 6:12) til að sinna mikilvægum hlutverkum í sögu Ísraels. María bregst við með undrun og spyr sig hvað þessi kveðja geti þýtt. Hún er ekki óvarkár, heldur vill hún skilja hvert hlutverk hennar eigi að vera. Orðin sem engillinn notar má einnig þýða sem ákall: „Gleðstu!“ Þetta er ekki aðeins kurteis kveðja heldur endurómar hún rödd spámannanna sem kölluðu þjóðina til gleði þegar Guð var að grípa inn í sögu hennar. Hér, í litlu húsi í Nasaret, rætast þessi fyrirheit – gleðin er ekki lengur loforð heldur orðin að veruleika.
Drottinn er með þér
Þessi einföldu orð, „Drottinn er með þér“, bera í sér ótrúlegan kraft. Þau eru kjarninn í allri hjálpræðissögunni: Guð er ekki fjarlægur heldur nálægur. Það eitt að hann er með okkur getur reist mann upp úr ótta, gefið honum kjark og nýja stefnu.
Engillinn fullvissar hana og segir: „Óttast þú eigi“ (Lk 1:30). Þetta er dæmigert svar Guðs þegar hann birtist fólki og kallar það til þjónustu. María tekur hins vegar ekki boðskapnum án umhugsunar. Hún spyr hvernig þetta geti gerst, þar sem hún hafi ekki karlmanns kennt. Hún veit að aðstæður hennar eru mannlega séð ómögulegar. Þá útskýrir engillinn að Heilagur Andi muni koma yfir hana og kraftur hins hæsta muni yfirskyggja hana. Þetta er lykilatriði í boðunarfrásögunni og undirstrikar að Jesús er ekki aðeins afkomandi Davíðs konungs, heldur er hann í raun Sonur Guðs. Í raun má segja að þessi orð – „Óttast þú eigi“ – hljómi í gegnum alla Biblíuna eins og mildur en staðfastur tónn. Þau eru eins konar loforð Guðs til mannsins: þú ert ekki einn, ég yfirgef þig ekki.
Kraftur hins hæsta
Engillinn útskýrir að Heilagur Andi, sem hefur verið viðstaddur frá sköpun heimsins (1Mós 1:2), getur gert hið ómögulega að veruleika. Þetta er ástæða þess að barnið sem fæðist mun kallast Sonur Guðs. Þetta kraftaverk endurtekur sig allt til dagsins í dag. Þegar orð Guðs er meðtekið af hjarta okkar, þá verður eitthvað nýtt og óvænt til, fyrir mátt Heilags Anda! Líkt og María meðtók orðið og lét það verða hold, erum við kölluð til að leyfa Guði að starfa í lífi okkar og breyta okkur innan frá. Hér er trúin í raun prófuð. Orð engilsins kalla ekki aðeins á skilning heldur á traust: að leyfa Guði að gera hið ómögulega mögulegt – jafnvel í okkar eigin lífi.„Sjá“ – lítið orð með djúpa merkingu
Sjá, ég er
Í íslenskum biblíuþýðingum stendur: „Sjá, ég er ambátt Drottins.“ Þetta orð, „sjá“, kann að hljóma nokkuð fornt í eyrum okkar í dag og virðist jafnvel óþarft í venjulegu máli. En í frumtextanum er hér um að ræða mikilvægt orð, gríska orðið idou og latneska ecce, sem merkir ekki aðeins „sjáðu“, heldur líka „hér er“ eða „tak eftir þessu“. Það er eins og María stígi fram og segi: hér er ég, tilbúin að taka á móti því sem Guð vill gera.
Þannig er „sjá“ ekki aðeins bending, heldur yfirlýsing. Það dregur athyglina að augnablikinu sjálfu – þeirri stund þegar manneskja svarar kalli Guðs. Í þessu litla orði felst bæði auðmýkt og kjarkur: María skilgreinir sig sem ambátt Drottins og felur sig um leið vilja hans. Þótt við gætum í dag orðað þetta einfaldar, til dæmis „ég er ambátt Drottins“ eða jafnvel „hér er ég“, þá geymir hið forna orðalag ákveðna kyrrð og hátíðleika sem minnir okkur á að hér er um að ræða augnablik sem breytti heiminum.
Með þessum orðum tekur hún þannig á sig hlutverk þjóns Guðs, sem minnir á þjónshlutverk Messíasar í spádómum Jesaja (Jes 42:1-9; 49:3-6). Jesús sjálfur mun síðar skilgreina sína köllun með þessum hætti: „Ég er ekki kominn til að láta þjóna mér, heldur til að þjóna“ (Mt 20:28). Hér sjáum við hvernig María, frá upphafi, var fyrirmynd sonar síns í auðmýkt og þjónustu. Með þessum orðum gengur María inn í sama straum og spámennirnir sem svöruðu kalli Guðs með einföldu „Hér er ég“. Þetta er svar trúarinnar í sinni tærustu mynd – ekki fullkominn skilningur, heldur vilji til að treysta.
Hátíðin
Hátíð boðunar Drottins kennir okkur margt. Hún minnir okkur á að Guð hefur áætlun fyrir hvern og einn og að hann getur leitt okkur inn á nýjar brautir sem við hefðum aldrei séð fyrir. Hún minnir okkur líka á að líkt og María erum við kölluð til að svara kalli Guðs með trausti og auðmýkt. Fyrir kraft Heilags Anda getur líf okkar umbreyst og orðið hluti af hinni miklu hjálpræðissögu Guðs.
Boðun Drottins er því ekki aðeins saga um það sem einu sinni gerðist. Hún er lifandi atburður sem endurtekur sig þegar við opnum hjarta okkar fyrir orði Guðs. Þá verður eitthvað nýtt til – ekki fyrir okkar eigin mátt, heldur fyrir kraft Heilags Anda.
Byggt á:
https://www.vaticannews.va/en/liturgical-holidays/solemnity-of-the-annunciation-of-the-lord.html
https://ocarm.org/en/prayer/lectiodivina