 |
| Heilög Elísabet frá Ungverjalandi |
Í dag minnist kirkjan heilagrar Elísabetar frá Ungverjalandi, sem lifði stuttu en djúpu lífi. Hún fæddist inn í konungsfjölskyldu, giftist ung landgreifanum Loðvíki af Þýringalandi (Thuringia) og ól honum þrjú börn. Þegar hún varð ekkja ung að árum brást hún ekki við í örvæntingu heldur með einlægri, fransískri fátækt og óþrjótandi elsku til hinna minnstu. Hún var tekin í tölu þriðju reglunnar frá Assísí og lauk lífi sínu aðeins 24 ára að aldri árið 1231, þegar heilagleiki hennar var þegar öllum ljós.
Æviágrip
Heilög Elísabet fæddist árið 1207, dóttir Andrésar, konungs Ungverjalands. Í Þýringalandi helgaði hún líf sitt bæn og íhugun þrátt fyrir að vera í miðju hins veraldlega umstangs hirðarinnar. Hún tók stöðu fátækra og sjúkra mjög nærri sér og lét reisa sjúkrahús þar sem hún sjálf þjónaði þeim sem veikastir voru. Eftir dauða Loðvíks eiginmanns síns tileinkaði hún sér lífstíl algerrar fátæktar, gerði sig að systur hinna bágstöddu og gaf í raun allt sem hún átti.
Elísabet lifði á sama tíma og heilagur Frans frá Assisi og árin þegar hún þroskaðist voru einmitt þau ár þegar hreyfing hans breiddist hratt út um Evrópu. Hugmyndir heilags Frans og heilagrar Klöru frá Assisi um algjöra fátækt, auðmýkt og þjónustu við hina minnstu höfðu þegar náð til Þýskalands og mótuðu þann lífsstíl sem Elísabet gerði að sínum. Þó hún hafi líklega aldrei hitt Klöru eða bræðurna í Assisi persónulega er ljóst að Elísabet gekk inn í sama anda: að líkja eftir Kristi með því að afsala sér öllu, þjóna sjúkum með eigin höndum og sjá Guð í þeim sem bjuggu við mestan skort. Hún varð þannig lifandi fransísk fyrirmynd í norðurhluta Evrópu, jafnvel áður en reglan var formlega stofnuð á þeim slóðum.
Úr bréfi Conrads frá Marburg
Andlegur leiðbeinandi hennar, Conrad frá Marburg, lýsir því hvernig kærleikur hennar til fátækra jókst því meir sem hún sjálf varð berskjaldaðri. Hún breytti einum af köstulum sínum í spítala og kom þar fyrir veikburða og máttfarna. Hún seldi dýrindis fatnað sinn og íburðarmiklar eignir í þágu þeirra sem ekkert áttu og eyddi öllum tekjum sínum af fjórum furstadæmum eiginmanns síns í ölmusu.
Tvisvar á dag heimsótti hún hina fátæku og persónulega annaðist hún þá sem enginn annar þorði að nálgast. Hún bar suma á herðum sér, gaf öðrum mat eða fatnað og innti af hendi margs konar þjónustu sem konungsdóttur hefði auðveldlega þótt óviðeigandi. Eiginmaður hennar studdi hana á meðan hann lifði, og eftir dauða hans leitaði hún enn meiri fullkomnunar í fátækt Krists.
Conrad segir að hún hafi sýnst skína af ljóma eftir bænastundir og að í augum hennar hafi birst geislar sem minntu á birtu sólarinnar. Á dánarbeðinu gaf hún allar eigur sínar fátækum nema einn slitinn kjól sem hún bað að vera grafin í, og eftir að hafa játað trú sína og tekið við líkama Drottins lést hún rólega eins og hún hyrfi inn í blíðan svefn. (Úr Tíðabænabókinni).
Af hverju bað heilög Elísabet um leyfi til að betla?
Í bréfi Conrads frá Marburg kemur fram að Elísabet hafi tárvot beðið hann um leyfi til að fara hús úr húsi og beiðast ölmusu. Hún gerði þetta þó ekki vegna þess að hún væri orðin svo fátæk að hún þyrfti að betla til að lifa. Hún hafði skjól og mat, og fólk í kringum sig sem sá henni fyrir því nauðsynlegasta. Ástæðan var fremur andleg og fransísk: hún þráði að lifa fátækt Krists bókstaflega og verða systir hinna minnstu, ekki verndari þeirra úr fjarlægð.
Betlið var því hluti af trúarlífi hennar: leið til að afneita síðustu leifum valds og vegsemdar sem fylgdu konungs- og aðalsættum, og að ganga inn í þá huglægu fátækt sem heilög Klara og bræðurnir frá Assísí töldu vera beina eftirlíkingu lífs Jesú. Hún vildi að kærleikur hennar væri ekki aðeins fólginn í því að gefa, heldur líka í því að þiggja. Með því sýndi hún að allt sem hún hafði var Guðs og að hún sjálf væri aðeins ráðsmaður, ekki eigandi.
Conrad, sem var bæði strangur og varkár, leyfði henni þetta gegn eigin vilja og ótta um heilsu hennar. En fyrir Elísabetu var þetta ekki öfgafullt eða sýndarmennska, heldur innsti vilji hennar: að afsala sér öllu sem gæti haldið henni frá hinum fátæku og lifa í nánum kærleika við Krist sem hún þekkti sérstaklega í þeim sem minnst máttu sín.
Hvað gaf heilög Elísabet í raun?
Oft er sagt að Elísabet hafi verið einstök í örlæti sínu, en þá vaknar spurningin: gaf hún af eigin eignum eða af auðæfum sem komu til hennar vegna stöðu og uppruna? Elísabet var bæði konungsdóttir og landgreifaynja og hafði því aðgang að miklum tekjum og eignum sem hún hafði ekki aflað sjálf. En það sem gerir hana sérstaka er að hún leit aldrei á þetta sem sitt eigið. Hún hegðaði sér sem ráðsmaður, ekki eigandi; sem þjónn Krists, ekki húsfreyja yfir fjórum furstadæmum.
Hún gaf það sem hún hefði getað nýtt til eigin vegsemdar: skart, klæði, tekjur héraða og jafnvel húsakynni hirðarinnar. Hún breytti kastala í spítala og seldi dýrar eignir til að sjá fátækum farborða. Þegar hún missti stöðu sína við dauða eiginmannsins hélt hún áfram að gefa, án þess að hafa nokkrar veraldlegar tryggingar. Hún valdi að nota öll þau gæði sem henni voru falin í þágu hinna sem minnst áttu. Þannig varð líf hennar lifandi dæmisaga um það sem Jesús kennir í guðspjallinu: að allt sem við höfum er okkur trúað fyrir, og að kærleikurinn byrjar þar sem við afsölum okkur sjálfum og látum aðra ganga fyrir.
Lærdómur
Heilög Elísabet er eitt af augljósustu dæmunum í kirkjusögunni um hvernig líf í bæn og íhugun verður að lífi í kærleika og þjónustu. Hún sýnir okkur að fátækt í anda er ekki hugtak heldur lífsstefna: að sjá Krist í þeim sem minna mega sín, að elska þar sem ekkert virðist vera að fá í staðinn, að gefa af sér meira en telst skynsamlegt. Hún minnir okkur á að helgi á sér stað mitt í daglegum verkum, þegar hjartað er opið fyrir þeim sem Guð setur á veg okkar.
Lokaorð
Saga heilagrar Elísabetar minnir okkur á að raunverulegt örlæti felst ekki aðeins í því að láta eitthvað af hendi, heldur í því að sjá manneskjurnar í þeim andlitum sem við mætum. Hún sýnir okkur að þjónusta fátækra er ekki aukaverk kristins lífs, heldur hjarta þess. Í heimi þar sem örbirgð og þjáning birtast í nýjum myndum – í einmanaleika, sjúkdómum, fátækt, útskúfun og kvíða – kallar Elísabet okkur til að ganga ekki framhjá, heldur koma nær.
Við getum ekki lifað fátækt Krists á sama hátt og hún gerði, en við getum lifað í sama anda: anda kærleika, virðingar og nærveru. Þannig verður minning hennar lifandi fyrirmynd í samfélagi okkar og leiðarljós á þeim vegi sem leiðir til raunverulegrar samkenndar, þar sem Kristur birtist í þeim minnstu.
Bæn
Heilaga Elísabet, þú sem sást Krist í hinum fátæku og þjónaðir honum af öllu hjarta, kenndu okkur að lifa af meiri auðmýkt, í kærleika og örlæti. Hjálpaðu okkur að finna leiðir til að vera þjónar Krists í nútímanum og að hafa augun opin fyrir þeim sem þurfa á miskunn að halda.
Amen.