 |
| Heilagur Jósef brúðgumi Maríu meyjar |
Heilagur Jósef, fósturfaðir Jesú og brúðgumi Maríu meyjar, er einn af merkustu dýrlingum kristinnar trúar. Hjónaband þeirra var einstakt, þar sem þau lifðu saman í fullkomnu skírlífi, það er án hjúskaparsamvista, í algerri helgun við vilja Guðs. Hann er verndardýrlingur alheimskirkjunnar og fyrirmynd iðjusemi, réttlætis og trúarlegrar hlýðni. Hlutverk hans í lífi Jesú og Maríu er afar mikilvægt.
Jósef hinn réttláti
Í guðspjalli sínu lýsir Matteus heilögum Jósef sem „réttlátum manni“. Þegar brúðgumi Maríu stóð frammi fyrir því sem virtist óútskýranleg þungun hennar, hugsaði hann ekki fyrst og fremst um særðan heiður sinn eða eigin stöðu. Fyrsta hugsun hans var að vernda hana – að bjarga henni undan fordæmingu fólksins eða jafnvel þeim grimmu örlögum að vera grýtt til bana.
Hann vildi ekki hafna henni opinberlega, heldur ætlaði að skilja við hana í kyrrþey, án þess að gera henni skömm. Einmitt á þessari stundu, þegar hann stóð frammi fyrir sársauka og angist, birtist kærleikur Guðs. Engill Drottins kom til hans í draumi og styrkti hann til að velja réttan veg. Engillinn hvatti Jósef til að sigrast á óttanum, því rétt val felst oft í því að treysta Guði þrátt fyrir óvissu. Hann sagði: „Jósef, sonur Davíðs, óttast þú ekki að taka til þín Maríu heitkonu þína. Barnið sem hún gengur með er af Heilögum Anda. Hún mun son ala og hann skaltu láta heita Jesú.“
(Matt 1,20–21)
Í guðspjalli sínu lýsir Matteus heilögum Jósef sem „réttlátum manni“. Þegar brúðgumi Maríu stóð frammi fyrir því sem virtist óútskýranleg þungun hennar, hugsaði hann ekki fyrst og fremst um særðan heiður sinn eða eigin stöðu. Fyrsta hugsun hans var að vernda hana – að bjarga henni undan fordæmingu fólksins eða jafnvel þeim grimmu örlögum að vera grýtt til bana.
Hann vildi ekki hafna henni opinberlega, heldur ætlaði að skilja við hana í kyrrþey, án þess að gera henni skömm. Einmitt á þessari stundu, þegar hann stóð frammi fyrir sársauka og angist, birtist kærleikur Guðs. Engill Drottins kom til hans í draumi og styrkti hann til að velja réttan veg. Engillinn hvatti Jósef til að sigrast á óttanum, því rétt val felst oft í því að treysta Guði þrátt fyrir óvissu. Hann sagði: „Jósef, sonur Davíðs, óttast þú ekki að taka til þín Maríu heitkonu þína. Barnið sem hún gengur með er af Heilögum Anda. Hún mun son ala og hann skaltu láta heita Jesú.“
(Matt 1,20–21)
Draumar í Biblíunni
Þetta var ekki í eina skiptið sem Guð talaði til heilags Jósefs í draumi. Eftir fæðingu Jesú fékk hann aftur vitrun, þar sem engill Drottins varaði hann við yfirvofandi hættu. Heródes konungur hugðist láta drepa öll sveinbörn í Betlehem til að uppræta hinn nýfædda konung Gyðinga. Jósef hlýddi þegar í stað, vaknaði um nótt og flutti fjölskyldu sína til Egyptalands, þar sem þau dvöldu þar til Heródes var fallinn frá (Matt 2,13–15). Síðar, þegar hættan var liðin hjá, birtist engill honum á ný í draumi og bauð honum að snúa aftur til Ísraels. Jósef hlýddi enn og settist að í Nasaret með fjölskyldu sinni (Matt 2,19–23).
Í Biblíunni er draumurinn oft sérstakur staður þar sem Guð opinberar áform sín og leiðir menn áfram. Draumar Jakobs í Betel eru vel þekktir (1 Mós 28,10–17), og einnig draumar Jósefs sonar hans, sem síðar urðu lykill að því að bjarga heilli þjóð frá hungursneyð. Í Egyptalandi túlkaði þessi Jósef drauma bæði hirðþjóna Faraós og Faraós sjálfs, þar sem opinberuðust ár gnægðar og síðan ár skorts (1 Mós 37; 40; 41). Bræður þessa Jósefs kölluðu hann „draumamanninn“ (1 Mós 37,19). Tengingin við Jósef brúðguma Maríu er augljós í gegnum nafnið, báðir heita þeir Jósef, báðir eru synir Jakobs og báðir fá leiðsögn Guðs í draumi.
Á sama hátt birtist Guð heilögum Jósef brúðguma Maríu meyjar í draumum og opinberaði honum vilja sinn. Engill Drottins kom til hans sem sendiboði himinsins (Matt 1,20; 2,13.19) og leiddi hann í gegnum erfiðar og óvissar aðstæður. Í guðspjöllunum kemur engill Drottins oft fram sem sá sem huggar, leiðbeinir og verndar. Sama mynd birtist víða í Gamla testamentinu, þar sem engill Drottins er nærvera Guðs sjálfs, sem leiðir fólk sitt, verndar það og stendur því nærri (sbr. 1 Mós 16,7–16; 22,12; 2 Mós 3,2; 23,20).
Kristin íhugun á „draumi Guðs“, á þeirri áætlun sem hann ber í hjarta sínu fyrir mannkynið, leiðir okkur ekki frá veruleikanum né dregur okkur inn í einangrun. Þvert á móti vekur hún samvisku okkar, heldur okkur vakandi og virkum og hvetur okkur til að takast af hugrekki og fórnfýsi á við þær skyldur sem lífið leggur á okkur.
Þannig sjáum við að líf heilags Jósefs stendur í beinu framhaldi af þessari biblíulegu hefð: Guð talar, leiðir og verndar – og hinn réttláti maður hlustar, treystir og hlýðir.
Hinn lítilláti og einfaldi maður andans
Þetta var ekki í eina skiptið sem Guð talaði til heilags Jósefs í draumi. Eftir fæðingu Jesú fékk hann aftur vitrun, þar sem engill Drottins varaði hann við yfirvofandi hættu. Heródes konungur hugðist láta drepa öll sveinbörn í Betlehem til að uppræta hinn nýfædda konung Gyðinga. Jósef hlýddi þegar í stað, vaknaði um nótt og flutti fjölskyldu sína til Egyptalands, þar sem þau dvöldu þar til Heródes var fallinn frá (Matt 2,13–15). Síðar, þegar hættan var liðin hjá, birtist engill honum á ný í draumi og bauð honum að snúa aftur til Ísraels. Jósef hlýddi enn og settist að í Nasaret með fjölskyldu sinni (Matt 2,19–23).
Í Biblíunni er draumurinn oft sérstakur staður þar sem Guð opinberar áform sín og leiðir menn áfram. Draumar Jakobs í Betel eru vel þekktir (1 Mós 28,10–17), og einnig draumar Jósefs sonar hans, sem síðar urðu lykill að því að bjarga heilli þjóð frá hungursneyð. Í Egyptalandi túlkaði þessi Jósef drauma bæði hirðþjóna Faraós og Faraós sjálfs, þar sem opinberuðust ár gnægðar og síðan ár skorts (1 Mós 37; 40; 41). Bræður þessa Jósefs kölluðu hann „draumamanninn“ (1 Mós 37,19). Tengingin við Jósef brúðguma Maríu er augljós í gegnum nafnið, báðir heita þeir Jósef, báðir eru synir Jakobs og báðir fá leiðsögn Guðs í draumi.
Á sama hátt birtist Guð heilögum Jósef brúðguma Maríu meyjar í draumum og opinberaði honum vilja sinn. Engill Drottins kom til hans sem sendiboði himinsins (Matt 1,20; 2,13.19) og leiddi hann í gegnum erfiðar og óvissar aðstæður. Í guðspjöllunum kemur engill Drottins oft fram sem sá sem huggar, leiðbeinir og verndar. Sama mynd birtist víða í Gamla testamentinu, þar sem engill Drottins er nærvera Guðs sjálfs, sem leiðir fólk sitt, verndar það og stendur því nærri (sbr. 1 Mós 16,7–16; 22,12; 2 Mós 3,2; 23,20).
Kristin íhugun á „draumi Guðs“, á þeirri áætlun sem hann ber í hjarta sínu fyrir mannkynið, leiðir okkur ekki frá veruleikanum né dregur okkur inn í einangrun. Þvert á móti vekur hún samvisku okkar, heldur okkur vakandi og virkum og hvetur okkur til að takast af hugrekki og fórnfýsi á við þær skyldur sem lífið leggur á okkur.
Þannig sjáum við að líf heilags Jósefs stendur í beinu framhaldi af þessari biblíulegu hefð: Guð talar, leiðir og verndar – og hinn réttláti maður hlustar, treystir og hlýðir.
Hinn lítilláti og einfaldi maður andans
Hlutverk heilags Jósefs nær einnig til andlegs lífs kirkjunnar. Í Karmelreglunni er hann sérstaklega heiðraður sem fyrirmynd íhugunar og innri einingar við Guð. Heilagur Jósef var maður þagnar og hlýðni, sem lifði einföldu lífi í þjónustu við Krist og Maríu. Reglubræðurnir og reglusystrurnar í Karmel líta til hans sem leiðbeinanda í bænalífi og trausti á forsjá Guðs. Líkt og heilagur Jósef treysti Guði á hættutímum og fylgdi honum, er líf Karmels grundvallað á þeirri trúarafstöðu að fylgja Guðs vilja óttalaust og í trausti.
Heilagur Jósef er dýrlingur sem talar ekki í ritningunni, en verk hans tala skýrt. Hann sýnir okkur hvernig hlýðni við Guðs vilja, jafnvel á tímum óvissu, leiðir til gæfu og blessunar. Hann er verndari fjölskyldunnar, fyrirmynd feðra og verkamanna, og öflugur fyrirbænadýrlingur þeirra sem leita leiðsagnar í lífi sínu. Fyrir leiðsögn draumanna sem Guð sendi honum, leiddi hann fjölskyldu sína af elsku, trúmennsku og hugrekki. Þess vegna er hann dýrlingur sem á erindi við alla kristna menn, í hvaða aðstæðum sem þeir kunna að vera.
Verndari deyjenda
Verndari deyjenda
Heilagur Jósef er einnig verndari deyjenda, og kirkjan hefur lengi heiðrað hann í því hlutverki. Það er talið að hann hafi dáið í návist Jesú og Maríu, sem gerir hann að fyrirmynd þeirra sem vilja deyja í friði með Guð sér við hlið. Í hefð kirkjunnar er hann oft ákallaður í fyrirbæn fyrir þá sem eru að kveðja þennan heim, svo þeir megi hljóta góðan dauðdaga og yfirgefa heiminn í samfélagi við Krist. Þannig er heilagur Jósef ekki aðeins fyrirmynd hins trúaða manns í lífi sínu, heldur einnig í andláti sínu, sem endurspeglar fullkomið traust á vilja Guðs.
Heilagur Jósef á Íslandi – Jósefssysturnar og þjónusta kærleikans
Virðing fyrir heilögum Jósef hefur ekki aðeins lifað í bænum og helgihaldi kirkjunnar, heldur einnig í verki hér á Íslandi. Sérstaklega birtist hún í starfi St. Jósefssystra, sem komu hingað til lands fyrst árið 1896. St. Jósefssysturnar eiga rætur sínar í Frakklandi á 17. öld, þar sem jesúítapresturinn Jean-Pierre Médaille lagði grunn að reglunni með áherslu á hljóðláta þjónustu við náungann og kærleika í verki. Einkunnarorð þeirra voru að „sameina sundraða“ – að færa fólk nær hvert öðru og Guði.
Með trú og fórnfýsi tóku þær að sér þjónustu við sjúka og bágstadda og urðu frumkvöðlar í uppbyggingu heilbrigðiskerfis landsins. Á næstu áratugum áttu þær stóran þátt í því að byggja upp og taka í notkun St. Jósefsspítalana í Reykjavík (1902) og í Hafnarfirði (1926).
Starf þeirra einkenndist af því sem við sjáum í lífi heilags Jósefs sjálfs: hógværð, trúmennsku og kærleiksþjónustu sem leitar ekki eigin heiðurs. Systurnar unnu án persónulegra launa, treystu á forsjá Guðs og lögðu allt sitt í að bæta líf þeirra sem verst stóðu. Þær áttu þannig þátt í að bæta heilsufar þjóðarinnar.
Þessi saga er áþreifanlegt dæmi um hvernig andi heilags Jósefs lifir áfram í kirkjunni: í hljóðlátri þjónustu, trúfastri vinnu og kærleika sem birtist í verki.
Í Kristskirkju í Landakoti er einnig altari tileinkað heilögum Jósef. Það minnir á þá virðingu sem honum hefur verið sýnd í íslensku kaþólsku samfélagi og tengir saman trú, bæn og þá þjónustu sem unnin hefur verið í nafni hans hér á landi.
Heilagur Jósef á Íslandi – Jósefssysturnar og þjónusta kærleikans
Virðing fyrir heilögum Jósef hefur ekki aðeins lifað í bænum og helgihaldi kirkjunnar, heldur einnig í verki hér á Íslandi. Sérstaklega birtist hún í starfi St. Jósefssystra, sem komu hingað til lands fyrst árið 1896. St. Jósefssysturnar eiga rætur sínar í Frakklandi á 17. öld, þar sem jesúítapresturinn Jean-Pierre Médaille lagði grunn að reglunni með áherslu á hljóðláta þjónustu við náungann og kærleika í verki. Einkunnarorð þeirra voru að „sameina sundraða“ – að færa fólk nær hvert öðru og Guði.
Með trú og fórnfýsi tóku þær að sér þjónustu við sjúka og bágstadda og urðu frumkvöðlar í uppbyggingu heilbrigðiskerfis landsins. Á næstu áratugum áttu þær stóran þátt í því að byggja upp og taka í notkun St. Jósefsspítalana í Reykjavík (1902) og í Hafnarfirði (1926).
Starf þeirra einkenndist af því sem við sjáum í lífi heilags Jósefs sjálfs: hógværð, trúmennsku og kærleiksþjónustu sem leitar ekki eigin heiðurs. Systurnar unnu án persónulegra launa, treystu á forsjá Guðs og lögðu allt sitt í að bæta líf þeirra sem verst stóðu. Þær áttu þannig þátt í að bæta heilsufar þjóðarinnar.
Þessi saga er áþreifanlegt dæmi um hvernig andi heilags Jósefs lifir áfram í kirkjunni: í hljóðlátri þjónustu, trúfastri vinnu og kærleika sem birtist í verki.
Í Kristskirkju í Landakoti er einnig altari tileinkað heilögum Jósef. Það minnir á þá virðingu sem honum hefur verið sýnd í íslensku kaþólsku samfélagi og tengir saman trú, bæn og þá þjónustu sem unnin hefur verið í nafni hans hér á landi.
Lærdómur
Líf heilags Jósefs minnir okkur á að Guð talar oft í kyrrðinni. Hann var ekki maður margra orða, heldur maður hlustunar og hlýðni. Í heimi sem er fullur af hávaða og óvissu kallar heilagur Jósef okkur til að staldra við, hlusta og treysta.
Draumar hans voru ekki flótti frá veruleikanum heldur leiðsögn inn í hann. Þeir kölluðu hann til ábyrgðar, til verndar og til fórnar. Þannig verður líf hans fyrirmynd fyrir okkur: að taka við vilja Guðs, jafnvel þegar við skiljum hann ekki til fulls, og ganga fram í trú með hugrekki.
Við erum kölluð til hins sama – að vera réttlát, að hlusta á rödd Guðs í hjarta okkar og að láta líf okkar mótast af trú, von og kærleika.
Bæn
Heilagi Jósef,
réttlátur og trúfastur þjónn Guðs,
þú sem hlustaðir á rödd hans í kyrrð draumanna
og hlýddir í trausti,
leið okkur á veg trúarinnar.
Kenndu okkur að treysta þegar við skiljum ekki,
að hlýða þegar óttinn sækir að
og að þjóna með hógværð og kærleika.
Verndaðu fjölskyldur okkar,
styrktu feður og mæður í ábyrgð sinni
og bið fyrir öllum sem vinna af trúmennsku.
Vertu okkur nærri á síðustu stundu lífs okkar,
að við megum, líkt og þú,
kveðja þennan heim í friði
í návist Jesú og Maríu.
Amen.
--
Byggt á pistlinum: St. Joseph, Spouse of the Blessed Virgin Mary, Patron of the Universal Church á vef Páfagarðs og Lectio Divina Karmelreglunnar.