 |
| Heilagur Patrekur biskup, verndardýrlingur Íra |
Heilagur Patrekur, verndardýrlingur Íra, er einn þekktasti dýrlingur kristinnar trúar og hefur haft djúpstæð áhrif á menningu og trúarlíf Íra. Minning hans er heiðruð árlega 17. mars með hátíðarhöldum víða um heim, þar sem fólk kemur saman til að fagna arfleifð hans og áhrifum.
Patrekur fæddist seint á 4. öld í Rómverska Bretlandi, líklega á svæði sem nú tilheyrir Wales eða Skotlandi. Á unglingsárum var honum rænt af írskum sjóræningjum og seldur í þrældóm á Írlandi, þar sem hann gætti sauðfjár. Eftir sex ára þrældóm tókst honum að flýja og snúa aftur til heimalands síns. Þessi reynsla hafði djúp áhrif á hann og leiddi til þess að hann ákvað að helga líf sitt trúboði. Hann sneri síðar aftur til Írlands sem trúboði, þar sem hann vann að því að breiða út kristna trú meðal íbúa landsins. Hann lést 17. mars, líklega árið 461, og hefur sá dagur verið haldinn hátíðlegur sem dagur heilags Patreks.
Traust á Guði, draumur og sýn
Í lífi sínu reiddi Patrekur sig á bænir og innblástur frá Guði. Þegar hann var í þrældómi á Írlandi baðst hann oft fyrir, og sjálfur sagði hann að trú hans hefði vaxið á þessum tíma. Í játningu sinni skrifar hann: „Kærleikur til Guðs og ótti við hann óx í mér, og einnig trúin. Á einum degi fór ég með hundrað bænir og næstum jafn margar á næturnar. Ég bað í skógum og á fjöllum, jafnvel fyrir dögun. Hvorki snjór, né ís, né rigning virtist snerta mig.“
Eftir sex ár í ánauð dreymdi Patrek draum þar sem hann sá fyrir sér frelsi sitt. Hann fylgdi sýninni og tókst að komast undan og ferðaðist fótgangandi um 200 kílómetra til strandar. Þar tókst honum að sannfæra sjómenn um að leyfa sér að fara með þeim, og þeir fluttu hann aftur til Bretlands, þar sem hann sameinaðist fjölskyldu sinni á ný.
Síðar fékk Patrekur sýn, sem hann lýsir einnig í játningu sinni: „Ég sá mann koma til mín eins og frá Írlandi; hann hét Victoricus, og hann hafði nokkur bréf með sér. Hann rétti mér eitt þeirra. Ég las fyrstu línuna: 'Rödd Íra'. Þegar ég las, virtist mér ég heyra raddir fólksins sem bjó í skóglendi Voclutus [staðinn þar sem hann var í ánauð] við vesturhafið, og raddir þeirra virtust sem ein, biðjandi mig, og þær kölluðu mig 'hinn unga þjón Guðs' og þær hvöttu okkur öll til að ganga saman.“
Þessi sýn veitti Patreki eldmóð og styrk til að halda áfram námi sínu og þjálfun. Hann var vígður til prests af Germanusi, biskupi í Auxerre, og síðar sendur aftur til Írlands til að vinna að kristniboði.
Smárinn og leyndardómur þrenningarinnar
Samkvæmt gamalli hefð notaði heilagur Patrekur einfalt dæmi úr náttúru Írlands til að útskýra eitt af dýpstu leyndarmálum kristinnar trúar, heilaga þrenningu. Þegar hann kenndi fólki um Guð sýndi hann þeim þríblaða smára sem vex víða á Írlandi.
Með smárann í hendi útskýrði hann að eins og þrjú blöð eru tengd á einum stilk, þannig sé Guð einn í eðli sínu en í þremur persónum: Föður, Syni og Heilögum Anda. Þessi mynd hjálpaði mörgum að skilja hvernig kristnir menn geta talað um einn Guð og samt um þrjár guðlegar persónur.
Hvort Patrekur notaði smárann á þennan hátt vitum við ekki með fullri vissu, því elstu skriflegu heimildir um þessa hefð eru frá 18. öld. Engu að síður hefur sagan lifað í írskri kristni um aldir og smárinn er í dag eitt helsta tákn bæði heilags Patreks og Patreksdags.
Þess vegna eru myndir af Patreki oft þannig að hann heldur kross í annarri hendi en smára í hinni. Smárinn er orðinn tákn bæði kristniboðs hans og írskrar arfleifðar.
Tilvitnun
Í ritinu Confessio, þar sem Patrekur lítur til baka yfir líf sitt og köllun, lýsir hann bæði auðmýkt sinni og þeirri náð sem hann telur sig hafa hlotið frá Guði í trúboði sínu. Í tíðabænabók kirkjunnar er varðveitt þessi tilvitnun úr játningu hans:
„Hvernig auðnaðist mér þessi viska sem mér var ekki í blóð borin, mér sem hvorki þekkti aldur minn né vissi hvað Guð var? Hvaðan var mér gefin slík vegleg gjöf og gagnleg að þekkja Guð og elska hann, þótt það kostaði mig að yfirgefa land mitt og foreldra mína og að ná til allra íbúa Írlands og fái prédikað þeim fagnaðarerindið. Hann gerir það að verkum að ég umber sáryrði frá óguðlegum og hallmæli annarra fyrir að fara á erlenda grund, að ég fæ þolað margar mannlegar ofsóknir og fangelsisvistir og hann gerir mér kleift að gefa frjálsan frumburðarrétt minn til hagsbótar öðrum. Og ef ég reynist þess verður er ég hiklaust reiðubúinn að gefa jafnvel líf mitt fyrir nafn hans og það mun ég gera af mikilli gleði. Ég hef kosið að tileinka honum líf mitt alveg fram í dauðann, ef Guð lofar.“
Patreksdagur - þjóðhátíðardagur Írlands
Dagur heilags Patreks er þjóðhátíðardagur Írlands og er haldinn hátíðlegur með skrúðgöngum, tónlist, dansi og almennri gleði. Græni liturinn, sem táknar græna landslagið á Írlandi, er allsráðandi á þessum degi. Hátíðarhöldin hafa breiðst út um allan heim, sérstaklega til landa þar sem írsk samfélög eru, svo sem Bandaríkjanna, Kanada og Ástralíu. Í Bandaríkjunum eru stórar skrúðgöngur haldnar í borgum eins og New York, Chicago og Boston, þar sem írsku arfleifðinni er fagnað með stolti.
Tengsl við Ísland
Patreksfjörður á Vestfjörðum Íslands dregur nafn sitt af öðrum Patreki, biskupi í Suðureyjum. Samkvæmt Landnámabók var Örlygur Hrappsson, landnámsmaður á Íslandi, í fóstri hjá þessum Patreki biskupi og fékk hjá honum leiðsögn áður en hann hélt til Íslands. Patrekur lét hann hafa kirkjuvið, járnklukku, plenárium og vígða mold sem leggja skyldi undir hornstafi kirkju. Plenárium var messubók sem innihélt alla texta guðsþjónustunnar, svo hægt væri að halda messu þótt aðeins ein bók væri til staðar. Þegar Örlygur kom til Íslands átti hann að nema land þar sem hann sæi tvö fjöll af hafi og reisa þar kirkju sem skyldi helguð heilögum Kolumba.
Þó þarna sé um tvo Patreka að ræða þá minnir frásögn Landnámabókar þó á að á Norðurslóðum voru á þessum tíma sterk tengsl við írsku klausturhefðina sem á rætur sínar að rekja til trúboðs heilags Patreks og lærisveina hans.
Lærdómur
Saga heilags Patreks minnir okkur á að Guð kallar stundum menn til verka á óvæntan hátt. Sá sem einu sinni var þræll á Írlandi sneri síðar aftur til sama lands sem trúboði. Í stað þess að bera í hjarta sínu biturð gagnvart þjóðinni sem hafði haldið honum í ánauð, bar hann henni fagnaðarerindið.
Í lífi Patreks sjáum við einnig hvernig bænin getur orðið uppspretta styrks og köllunar. Árin í einveru á fjöllum og í skógum Írlands urðu honum ekki aðeins tími þjáningar heldur einnig skóli trúarinnar. Þar lærði hann að treysta Guði og að hlusta á rödd hans.
Smárinn sem hefðin segir að hann hafi notað til að útskýra heilaga þrenningu minnir okkur á að leyndardómar trúarinnar verða stundum skýrari þegar þeir eru settir fram með einföldum myndum úr sköpuninni. Guð er einn, en í þremur persónum: Faðir, Sonur og Heilagur Andi. Þessi trú er hjarta kristinnar trúar og kjarni boðskaparins sem Patrekur flutti til Írlands.
Líf Patreks kennir okkur því að Guð getur notað jafnvel veikleika okkar og ófullkomleika til að vinna mikil verk. Sá sem kallaði sjálfan sig fáfróðan varð trúboði sem mótaði trúarlíf heillar þjóðar.
Bæn
Guð almáttugur,
þú sem kallaðir heilagan Patrek
til að flytja fagnaðarerindið til Írlands
og styrktir hann í þrengingum og einveru,
gef einnig okkur þann anda trúar og þrautseigju
sem einkenndi líf hans.
Kenndu okkur að leita þín í bæn,
líkt og Patrekur gerði á fjöllum og í skógum,
og að treysta þér jafnvel þegar leiðin virðist óviss.
Gef að við, líkt og hann,
getum borið ljós fagnaðarerindisins til annarra
með orðum okkar og lífi.
Faðir, Sonur og Heilagur Andi,
einn Guð um aldir alda.
Amen.
https://www.vaticannews.va/en/saints/03/17/st--patrick--bishop--disciple-of-ireland-.html