 |
| Heilög Pála - ekkja pílagrímur og andleg móðir ásamt Heilögum Híerónýmusi og heilagri Eustokium |
Í auðugri höll á Aventínushæð í Róm breytist líf aðalskonu í líf pílagríms. Silki vék fyrir einföldum klæðum og þjónar fyrir bænarsystrum. Heilög Pála yfirgaf ekki aðeins borg — hún yfirgaf heilt lífsform. Hún varð móðir klaustursamfélags, verndari fátækra og einn helsti bakhjarl þess verks sem mótaði kristna menningu Vesturlanda um aldir: hina latnesku biblíuþýðingu heilags Híerónýmusar.
Æviágrip
Heilög Pála fæddist árið 347 inn í eina tignustu aðalsætt Rómar, Cornelia ættina. Hún ólst upp við ríkidæmi og virðingu og giftist öldungadeildarmanninum Toxotíusi og eignaðist með honum fimm börn: fjórar dætur og einn son. Fyrstu áratugi ævinnar lifði hún lífi vellystinga og virðingar, klædd í dýr klæði og borin í burðarstól um borgina af geldum þrælum.
En dauði eiginmannsins varð vendipunktur í lífi hennar. Pála leitaði til hóps ekkna sem heilög Marcella leiddi í Róm. Þetta voru konur vörðu lífi sínu í bæn, föstu og einfaldleika mitt í borginni. Heimili Pálu á Aventínushæð varð samkomustaður þessa hálf-klaustursamfélags.
Árið 382 kynntist hún heilögum Híerónýmusi, sem þá var í Róm. Kennsla hans um Ritninguna og köllun til róttæks kristins lífs snerti hana djúpt. Eftir að dóttir hennar Blesilla dó ákvað Pála að yfirgefa Róm. Árið 385 lagði hún af stað til hins helga lands með dóttur sinni Eustokium.
Þær ferðuðust um helga staði Palestínu, heimsóttu einsetumenn og munkasamfélög í Egyptalandi og settust loks að í Betlehem. Þar stofnuðu þau með Híerónýmusi tvö klaustur: eitt fyrir karla og annað fyrir konur. Nunnurnar sungu daglega alla sálma biblíunnar utanbókar. Lífið einkenndist af föstu, bæn og kærleiksverkum. Pála gaf svo ríkulega til fátækra að hún tæmdi jafnvel birgðir sem ætlaðar voru klaustrinu sjálfu. Hún var ekki aðeins velgjörðarmaður heldur samstarfsmaður. Hún og Eustokium studdu Híerónýmus í prédikun hans og fræðastarfi og höfðu mildandi áhrif á hann þegar deilur blossuðu upp.
Árið 406, aðeins 59 ára, fann Pála að dauðinn nálgaðist. Hún fól sig Guði með orðum Ritningarinnar sem hún elskaði. Við útför hennar syrgðu ekki aðeins munkar og nunnur, heldur fjöldi fátækra sem hún hafði hjálpað og kölluðu hana móður sína. Hún var jarðsett í Betlehem við kirkju fæðingar Krists. Híerónýmus samdi lofræðu um hana og var síðar grafinn nærri gröfum Pálu og Eustokium.
Heilög Pála var ekki tekin í tölu heilagra með formlegu ferli, því slíkt kerfi var ekki orðið til á þeim tíma. Heilagleiki hennar var viðurkenndur af kirkjunni sjálfri í lifandi hefð: dýrkun hófst á staðnum eftir dauða hennar árið 406, því samfélagið í Betlehem leit á hana sem heilaga og fátækir sem hún hafði hjálpað litu á hana sem móður sína. Valið á legstað hennar sýnir mikla virðingu. Smám saman komst nafn hennar í dýrlingatöl, minningardagur hennar festist (26. janúar), og hún varð hluti af hefð kirkjunnar. Þetta er það sem kallað er cultus — viðurkennd dýrkun sem þróast úr lífi safnaðarins. Vitnisburður heilags Híerónýmusar staðfesti síðan þessa dýrkun og varð til þess að minning hennar breiddist út um kirkjuna.
Lærdómur: Þegar aðalskonurnar yfirgáfu Róm
Viðsnúningur kvenna á borð við Pálu, Marcellu og Eustokium var ekki tilviljun né tilfinningaleg skyndiákvörðun. Hann var svar við djúpstæðri kreppu í sjálfu hjarta rómverskrar siðmenningar.
Á 4. öld var Róm enn miðja heimsveldis, en inn á við var heimurinn sem hafði byggt á heiðnum siðum, ættgöfgi og valdi farinn að láta verulega á sjá. Gamla trúarkerfið gaf ekki lengur svör við spurningum um tilgang lífsins, þjáningu og dauða. Yfirstéttin lifði í vellystingum, en margir fundu tómið á bak við gljáann. Í slíkum aðstæðum varð kristnin ekki aðeins trúarbrögð — hún varð ný sýn á manninn sjálfan.
Fyrir rómverska aðalskonu var hefðbundið hlutverk skýrt: hún var dóttir, eiginkona og móðir erfingja. Virðing hennar fólst í stöðu fjölskyldunnar. En í kristninni uppgötvuðu þessar konur að þær voru fyrst og fremst sál frammi fyrir Guði. Þær gátu valið köllun sem var ekki bundin við hjónaband eða ætt, heldur við persónulegt samband við Krist. Þær urðu ekki aðeins fylgjendur, heldur virkir þátttakendur í andlegu og guðlegu lífi kirkjunnar.
Sögur frá eyðimörkum Egyptalands um munkana sem lifðu án auðs en í djúpri gleði höfðu djúp áhrif. Þessi hreyfing var eins konar andleg mótmæli gegn neyslumenningu og valdaþrá Rómar. Marcella reyndi að lifa þessu lífi mitt í borginni; Pála og Eustochium fluttu það til Betlehem. Þannig varð til brú milli austurlensks klausturlífs og vestrænnar kirkju.
Ekki má heldur gleyma persónulegum þáttum. Flestar þessara kvenna höfðu upplifað missi — orðið ekkjur eða misst börn. Slík reynsla brýtur niður blekkingu um varanleika heimsins og opnar hjartað fyrir eilífðinni. Þegar auður og staða geta ekki bjargað lífinu, fá orð Krists um fátækt, auðmýkt og eilíft líf nýja dýpt. Viðsnúningur þeirra var því ekki flótti frá lífinu, heldur viðbragð við tómi hnignandi heims og uppgötvun nýrrar sjálfsmyndar í Kristi. Þær yfirgáfu ekki ábyrgð — þær endurskilgreindu hana. Auður þeirra varð að hjálp fyrir fátæka, menntun þeirra að þjónustu við Ritninguna og félagsleg staða þeirra að vettvangi fyrir nýtt andlegt samfélag.
Þær sýna að stundum gerist mesta andlega byltingin ekki á vígvellinum eða í höllum keisara, heldur í hjarta manneskju sem sér í gegnum gljáa heimsins og velur það sem varir.
Þýðing Biblíunnar á latínu
Eitt mikilvægasta framlag Pálu var stuðningur hennar við þýðingu Biblíunnar á latínu. Hún skildi þörfina fyrir vandaða þýðingu úr grísku og hebresku og hvatti Híerónýmus til verksins. Hún og dóttir hennar tóku þátt í að afrita handrit svo textinn gæti breiðst út. Þessi þýðing, síðar kölluð Vulgata, varð grundvöllur biblíulesturs, guðfræði og menningar í Vesturkirkjunni í meira en þúsund ár.
Tilvitnun
„Drottinn er ljós mitt og fulltingi, hvern ætti ég að óttast?“ (Sálm 27,1)
Bæn
Heilaga Pála,
þú sem yfirgafst auð og öryggi til að fylgja Kristi alla leið til Betlehem,
kenndu okkur að halda ekki of fast í það sem hverfur,
heldur leita þess sem varir.
Gef okkur hjarta sem elskar Ritninguna,
hendur sem eru opnar fyrir fátækum
og hugrekki til að svara köllun Guðs.
Amen.