 |
| Heilagur Jóhannes af Krossinum og sköpunin |
Í lestrarröð Karmelreglunnar fyrir árið 2026 er athyglinni beint að sköpuninni í ljósi rita heilags Jóhannesar af Krossinum. Í fyrri textunum höfum við séð hvernig sköpunin birtist sem höll og sem íkon. Í þriðja textanum opnast ný mynd: sköpunin sem sendiboði.
Í Ljóðum Andans (Cántico espiritual) spyr sálin sköpunina um hinn Elskaða. Hún snýr sér til skóga, engja og blóma og spyr hvort þau hafi séð hann, hvort hann hafi farið þar um. Þessi spurning er í raun bæn sálarinnar sem leitar Guðs.
Í ljóðinu segir Jóhannes:
Ó skógar og þéttir lundir,
gróðursettir af hendi hins Elskaða!
Ó grænar engjar,
skreyttar litskrúðugum blómum!
Segið mér: hefur hann farið hér um?
Sköpunin svarar ekki með orðum heldur með vitnisburði fegurðar sinnar. Í henni birtist spor þess sem skapaði hana. Heilagur Jóhannes segir að Guð hafi ekki aðeins gefið sköpuninni veru, heldur einnig prýtt hana ótal náðargjöfum og eiginleikum. Allt sem er til ber þannig í sér merki skapara síns.
Þetta er djúp karmelísk sýn á náttúruna. Sköpunin er ekki aðeins efnisheimur sem við notum eða rannsökum. Hún er einnig tákn og vitnisburður, sem vekur sálina til íhugunar.
Sá sem lærir að líta á sköpunina með slíkum augum sér í henni spor Guðs. Skógarnir, hafið, fuglarnir á himni og blómin á engjunum verða eins og sendiboðar sem segja frá dýrð skapara síns.
Þessi sýn á sér djúpar rætur í kristinni hefð. Heilagur Ágústínus segir að þegar við spyrjum sköpunina hver hafi skapað hana, svari hún: „Hann skapaði mig.“ Þannig verður sköpunin eins og lifandi vitni sem bendir handan sjálfrar sín.
Frans páfi tekur upp þessa hugsun í bréfinu Laudato Si’. Þar segir hann að Guð hafi skrifað „dýrmæta bók þar sem stafirnir eru fjöldi skapaðra hluta í alheiminum“. Allt sem er til getur þannig orðið okkur orð Guðs.
Þegar við lærum að lesa þessa bók vaknar hjarta okkar til lofgjörðar. Þá verður náttúran ekki aðeins viðfang rannsókna eða hagnýtingar heldur einnig tilefni til undrunar og tilbeiðslu.
Heilagur Frans frá Assisi upplifði þessa sýn á einstakan hátt. Í Sólarsöngnum (Lofsöng hinna sköpuðu vera) lofar hann Guð fyrir bróður sól og systur tungl, fyrir vindinn, vatnið og eldinn. Fyrir honum var öll sköpunin fjölskylda sem bar vitni um kærleika Guðs.
Sama andi birtist í ljóði Jóhannesar af Krossinum. Sálin spyr sköpunina hvort hinn Elskaði hafi farið þar um, því hún skynjar að í fegurð hennar leynist spor hans.
Þessi spurning er í raun spurning hvers þess sem leitar Guðs:
Hefur hann farið hér um?
Og svarið kemur í kyrrð íhugunarinnar. Sá sem lærir að staldra við og hlusta uppgötvar að sköpunin talar. Hún segir frá visku, fegurð og kærleika þess sem skapaði hana.
Þannig verður sköpunin ekki aðeins heimili okkar heldur einnig „sendiboði hins Elskaða“.
Sólarsöngurinn - Lofsöngur hinna sköpuðu vera
(Cantico delle Creature)
Heilagur Frans frá Assisi
Hinn hæsti, almáttugi, góði Drottinn,
þér einum tilheyra lof, dýrð og heiður
og öll blessun.
Þér einum, Hinn hæsti, tilheyra þau,
og enginn maður er þess verður
að nefna nafn þitt.
Lofaður sért þú, Drottinn minn,
með öllum skepnum þínum,
einkum þó herra bróðir vor Sólin,
sem er dagurinn
og gefur okkur ljós.
Hann er fagur og geislandi
með mikilli dýrð,
og hann ber merki þín,
Hinn hæsti.
Lofaður sért þú, Drottinn minn,
fyrir systur Tungl
og stjörnurnar;
á himni hefur þú skapað þær
bjartar, dýrmætar og fagrar.
Lofaður sért þú, Drottinn minn,
fyrir bróður Vind
og fyrir loftið,
skýin og heiðríkjuna
og hvert það veður
sem viðheldur lífi hinna sköpuðu vera.
Lofaður sért þú, Drottinn minn,
fyrir systur Vatn,
sem er mjög nytsamlegt
og auðmjúkt
og dýrmætt
og hreint.
Lofaður sért þú, Drottinn minn,
fyrir bróður Eld,
sem lýsir upp nóttina;
hann er fagur og glaður
og kraftmikill og sterkur.
Lofaður sért þú, Drottinn minn,
fyrir systur okkar, móður Jörð,
sem ber okkur
og nærir okkur
og framleiðir fjölbreytta ávexti
og litskrúðug blóm og jurtir.
Lofaður sért þú, Drottinn minn,
fyrir þá sem fyrirgefa
af kærleika til þín
og bera veikindi og þjáningar.
Sælir eru þeir sem þola þjáningar
í friði,
því af þér, Hinn hæsti,
munu þeir krýndir verða.
Lofaður sért þú, Drottinn minn,
fyrir bróður vorn líkamansdauðann,
sem enginn lifandi maður getur flúið.
Sælir eru þeir sem hann finnur
í þínum allrahelgasta vilja,
því annar dauði mun ekki skaða þá.
Lofið og blessið Drottin minn
og þakkið honum
og þjónið honum
með mikilli auðmýkt.