 |
| Jesús í Efraím |
Guðspjall dagsins (Jóh 11,45–56) leiðir okkur inn í sérstaka kyrrð í lífi Jesú Krists. Þetta er augnablikið eftir eitt stærsta kraftaverk hans – upprisu Lasarusar – sem er hið sjöunda og síðasta tákn í Guðspjalli Jóhannesar. Þetta tákn er ekki aðeins kraftaverk, heldur opinberun: Jesús er lífið sjálft.
En þessi opinberun hefur afleiðingar. Hún kallar fram trú – en líka ótta. Hún vekur von – en líka andstöðu. Frá þessari stundu er ákvörðunin tekin: Jesús skal deyja. Og þá gerist nokkuð merkilegt. Hann dregur sig í hlé.
Efraím – meira en felustaður
Guðspjallið segir að Jesús fari „til staðar nærri eyðimörkinni, í þorp sem heitir Efraím“. Við fyrstu sýn virðist þetta vera einföld landfræðileg athugasemd. En nafnið Efraím ber með sér langa og djúpa sögu.
Efraím var sonur Jósefs Jakobssonar Ískakssonar Abrahamssonar og nafn hans merkir að Guð hafi gjört mann frjósaman í landi þrenginga. Síðar varð Efraím að einni voldugustu ættkvísl Ísraels og jafnvel að heiti á Norðurríkinu sjálfu – þeirri þjóð sem spámennirnir lýstu bæði sem elskaðri og villuráfandi.
Hjá Hósea spámanni er Efraím tákn þjóðar sem Guð elskar, en sem hefur farið villur vegar. Í Sálmi 78 er Efraím gagnrýndur fyrir að bregðast þrátt fyrir blessun sína. Og hjá Esekíel er talað um að Guð muni sameina aftur það sem klofnaði – Júda og Efraím – og gera úr því eina heild.
Þegar Jesús fer til Efraíms er hann því ekki aðeins að fara á afvikinn stað. Hann stígur inn í sjálfa sögu þjóðarinnar – með allri hennar blessun, veikleika og von.
Við eyðimörkina – staður undirbúnings
En guðspjallið segir meira: Efraím er „nærri eyðimörkinni“. Í Ritningunni er eyðimörkin aldrei aðeins tómt rými. Hún er staður þar sem Guð talar og mótar. Þar lærði Ísraelsþjóðin að treysta Guði. Þar kallaði Móse þjóðina til frelsis. Þar steig fram Jóhannes skírari og bjó veg Drottins. Og þangað fór Jesús sjálfur í upphafi þjónustu sinnar, til að fasta og mæta freistingunni. Eyðimörkin er staður hreinsunar, prófraunar og skýrleika.
Þegar Jesús dvelur í Efraím við eyðimörkina mætast tvær víddir: saga brotinnar þjóðar og staður þar sem Guð undirbýr nýtt upphaf. Dvöl Jesú í Efraím er því ekki flótti, heldur djúp kyrrð og undirbúningur fyrir það sem koma skal.
Kyrrðin fyrir krossinn
Tímasetningin skiptir öllu máli. Jesús hefur nýlega reist Lasarus frá dauðum – lífið hefur sigrað dauðann. En einmitt þetta kraftaverk leiðir til þess að ráðamenn ákveða að taka Jesú af lífi. Dauðinn nálgast. Og þá dvelur hann um stund í Efraím. Það er eins og guðspjallið hægi á sér. Eins og það vilji að við sjáum þetta augnablik: Jesús, ekki í mannfjöldanum, ekki í kraftaverkinu, heldur í kyrrðinni með lærisveinum sínum. Hér, á mörkum eyðimerkurinnar, undirbýr hann sig fyrir innreiðina í Jerúsalem – sem markar upphaf jarðneskra endaloka hans.
Að safna saman hinu dreifða
Í sama kafla segir að Jesús muni deyja „til þess að safna saman í eitt dreifðum börnum Guðs“. Í ljósi Ritningarinnar hljómar þetta kunnuglega. Þetta er nákvæmlega sú von sem tengdist Efraím – að Guð myndi safna saman því sem hafði klofnað. Þannig verður dvöl Jesú í Efraím að táknrænni hreyfingu:
Áður en hann safnar saman hinu dreifða, fer hann sjálfur til staðar sem táknar dreifinguna. Áður en hann læknar klofninginn, dvelur hann í nafninu sem er táknrænt fyrir klofninginn.
Íhugun – Jesús í okkar eigin Efraím
Þessi frásögn talar líka inn í líf okkar. Við eigum öll okkar Efraím: stundir þegar við höfum fengið blessun, en líka villst af leið, stundir og staði þar sem trúin er ekki fullkomin. Og við eigum líka okkar eyðimörk: stundir kyrrðar, biðar og óvissu og stundir þar sem Guð virðist fjarlægur, en er í raun að móta okkur. Kannski er það einmitt þar sem Jesús vill mæta okkur. Ekki aðeins í augnablikum sigurs og birtu, heldur í kyrrðinni á milli – þar sem lífið er að þroskast í leynd.
Sú mynd sem birtist í Efraím, við eyðimörkina, minnir á það sem heilagur Jóhannes af Krossinum lýsir sem „hinni myrku nótt sálarinnar“. Þar talar hann um þá stund þegar Guð virðist fjarlægur, þegar ljós trúarinnar dofnar og maður stendur í kyrrð, bið og óvissu. En einmitt í þeirri nótt er Guð að verka dýpst – hreinsa, móta og leiða sálina til nánari einingar við sig.
Í þessu ljósi fær dvöl Jesú í Efraím nýja merkingu. Hann dregur sig í hlé, ekki vegna þess að verkið sé stöðvað, heldur vegna þess að það er að þroskast í leynum. Áður en hann gengur til Jerúsalem og krossins, dvelur hann í þessari kyrrð – líkt og í „nóttinni“ sem undirbýr dögun.
Þannig verður Efraím ekki aðeins landfræðilegur staður, heldur andleg mynd: staður þar sem Guð virðist fjarri, en er í raun nær en nokkru sinni fyrr – að verki í dýpstu lögum lífsins.
Bæn
Drottinn Jesús,
þú sem dróst þig í hlé til Efraíms áður en þú gekkst til krossins,
kenndu mér að óttast ekki kyrrðina.
Gef mér að treysta þér á þeim stundum
þegar ekkert virðist gerast,
þegar ég stend á mörkum eyðimerkurinnar.
Safnaðu saman því í lífi mínu sem er dreift,
læknaðu það sem er brotið,
og leiddu mig með þér –
frá kyrrðinni til lífsins.
Amen.