 |
| Nunnur |
Eftir Jónas Sen
Í meira en þrjátíu ár söfnuðu vísindamenn nunnuheilum. Niðurstaðan? Læknisfræðin veit í raun sáralítið um hvernig vitundin virkar.
Í nýlegu myndbandi er rifjuð upp fræg langtímarannsókn á nunnum (svokölluð Nun Study), sem hófst árið 1986 undir stjórn Dr. David Snowdon. Í rannsókninni var fylgst með um 700 nunnum úr reglunni School Sisters of Notre Dame yfir tæplega 30 ára skeið. Margar þessara kvenna lifðu fram á tíræðisaldur og kollvörpuðu algjörlega skilningi vísindamanna á heilabilun og Alzheimer.
Ástæðan fyrir því að rannsóknin var svona gagnleg er einföld: Nunnur lifa í raun inni í stýrðri tilraunastofu. Sama rútína. Sami matur. Sami aðgangur að heilbrigðisþjónustu. Sama stétt. Þetta gerði vísindamönnum mun auðveldara að útiloka ytri breytur og sjá nákvæmlega hvaða þættir skipta raunverulega máli fyrir vitræna hnignun.
Í rannsókninni voru nunnurnar metnar reglulega með prófum og verkefnum sem mældu andlegt atgervi, auk þess sem sjálfsævisögur sem þær skrifuðu við inngöngu í regluna (oft um tvítugt) voru skoðaðar. Að þeim látnum var heilinn í þeim krufinn. Það sem kom mönnum einna mest á óvart var að sumar nunnur, sem höfðu verið hnífskarpar í hugsun allt til æviloka, voru samt með miklar og alvarlegar breytingar á heila sem venjulega tengjast Alzheimer. Skellur og flækjur voru um allan heilavef.
Hugurinn vs. Heilinn: Sjónarhorn Dr. Michael Egnor
Þessar niðurstöður stangast óneitanlega á við hefðbundin læknavísindi, en þær kallast beint á við kenningar bandaríska barnataugaskurðlæknisins Dr. Michael Egnor. Það skal tekið fram að Egnor er umdeildur og syndir oft gegn straumnum í vísindaheiminum, en hann hefur lengi bent á mikilvægi þess að greina heilann (líffærið og vélbúnaðinn) frá huganum (vitundinni, viljanum og hugsuninni).
Út frá áratuga reynslu sinni á skurðarborðinu heldur Egnor því fram að hugurinn sé ekki bara vélræn „afurð“ heilans, heldur eitthvað mun stærra. Hann bendir á fjölmörg dæmi þar sem fólk hefur orðið fyrir gríðarlegum heilaskaða eða vantað frá fæðingu stóra hluta heilans, en samt verið með fullri vitund og búið yfir eðlilegri greind. Fyrir Egnor sýnir nunnurannsóknin nákvæmlega þetta: Þótt „vélbúnaðurinn“ sé farinn að bila og fyllast af hrörnunarsjúkdómum, getur hugurinn áfram verið skýr, einbeittur og heill. Hugurinn getur hreinlega fundið nýjar leiðir til að vinna sig framhjá líkamlegum skemmdum. Heilinn er bara tækið. Hugurinn er útvarpsstöðin. Hjá sumum er stillt á Rás 2, hjá öðrum á dauðarokk, en hjá nunnunum virtist viðtækið alltaf ná sendingu, sama hversu laskað loftnetið var orðið.
Það sem gerði þessar tilteknu nunnur svona áhugaverðar er að lífsstíll þeirra var á margan hátt hannaður til að styrkja þennan huga og vernda heilann. Þær lifðu lausar við langvinna streitu. Það voru engin börn að öskra klukkan sex á morgnana, engin yfirdráttarheimild og engir þrasgjarnir makar. Bara Guð, hafragrautur og núvitund.
7 hlutir sem virðast hjálpa huganum að stjórna heilanum með aldrinum
- 1. Menntun og að halda áfram að læra: Ekki endilega að fara í háskóla — bara að leitast stöðugt við að læra eitthvað nýtt, lesa, ígrunda og æfa sig í einhverju. (Nunnurnar í rannsókninni voru flestar kennarar og vörðu miklu af ævinni í að fræðast og fræða aðra).
- 2. Leggja rækt við tungumálið: Lesa bækur. Skrifa. Vera fær um að útskýra flókna hluti án þess að stama. Rannsóknin sýndi að þær nunnur sem notuðu flóknari og innihaldsríkari orðaforða í sjálfsævisögum sínum um tvítugt voru ólíklegri til að fá Alzheimer síðar á ævinni. Þetta virkar eins og lyftingar fyrir hugsunina.
- 3. Jákvæðni (án þess að þykjast): Hér er mikilvægt að festast ekki í stöðugri svartsýni. Bjartsýni, þakklæti og von virðist vernda taugakerfið og gefa huganum rými.
- 4. Rútína og regla: Að vakna, fara að sofa og borða á svipuðum tíma. Heilinn elskar strúktúr, einfaldlega vegna þess að þá sleppur hann við lýjandi ákvarðanatöku í smáatriðum daginn út og daginn inn.
- 5. Fólk í kringum mann: Samtöl, tengsl, samfélag, vinir, fjölskylda, hópar. Nunnurnar lifðu í samfélagi kvenna þar sem þær borðuðu saman, unnu saman og hlúðu hver að annarri. Einangrun og einmanaleiki hafa sannanlega slæm áhrif á vitræna getu.
- 6. Tilgangur: Að hafa ástæðu til að fara á fætur. Trú, vinna, list, barnabörn, þjónusta, köllun — eitthvað sem gefur lífinu merkingu. Rétt eins og Egnor bendir á um viljann og sálina, þá knýr djúpstæður tilgangur manninn áfram. Nunnurnar fundu þennan tilgang í trúnni og kennslunni.
- 7. Hreyfing: Hreyfing hjálpar ekki bara líkamanum, heldur dælir hún lífsnauðsynlegu blóði upp í þennan útvarpsmóttakara sem maður kallar heila. Það er ekki nauðsynlegt að hlaupa maraþon; garðvinna eða sund dugar til að halda lundinni léttri og huganum skýrum.
Kjarni málsins:
Kæri lesandi, heilinn á þér gæti litið út eins og ryksugupoki að innan þegar þú deyrð, en ef hugurinn er stilltur á rétta tíðni virðist það engu skipta. Spurningin er bara hvaða útvarpsstöð þú ert að hlusta á í dag.