 |
| Heilagur Lúðvíg María Grignion frá Montfort |
Það er eitthvað róttækt en jafnframt einfalt í boðskap heilags Lúðvígs María Grignion frá Montfort. Hann var uppi á tímum þegar trúarlíf margra hafði dofnað eða orðið formlegt, en hann sá að kjarni kristinnar trúar er ekki flókið kerfi reglna heldur lifandi samband við Jesú Krist. Og hann taldi að einfaldasta, öruggasta og jafnframt dýpsta leiðin til þess sambands lægi í gegnum Maríu, móður Drottins.
Þessi hugsun hefur haft djúp áhrif á kirkjuna — ekki síst á síðari tímum — og tengist jafnvel beint sögu kirkjunnar á Íslandi, þar sem biskupar úr Montfort-reglunni gegndu lykilhlutverki í trúboðsstarfi, þeir Marteinn Meulenberg, Jóhannes Gunnarsson og Henrik Frehen. Þannig nær arfleifð þessa franska trúboða hingað til lands.
Ævi og köllun – trúboð meðal hinna smæstu
Lúðvíg fæddist árið 1673 í smábænum Montfort-sur-Meu í Bretagne í Frakklandi. Hann bar nafn Lúðvígs IX Frakkakonungs, en bætti síðar við nafni Maríu við fermingu sína — tákn um það hlutverk sem hún átti eftir að gegna í lífi hans. Hann stundaði nám við prestaskólann Saint-Sulpice í París og var vígður til prests árið 1700. Strax í upphafi þjónustu sinnar sneri hann sér ekki að hinum efnameiri eða menntuðustu, heldur til þeirra sem stóðu á jaðri samfélagsins: fátækra, sjúkra og útskúfaðra.
Sögur af honum bera með sér sterka mynd. Ein þeirra segir frá því þegar hann mætti holdsveikum manni á götu í Dinan. Hann tók manninn á herðar sér, bar hann heim til sín og kallaði við dyrnar: „Opnið fyrir Jesú Kristi!“ Þar lagði hann manninn í eigið rúm. Fyrir slíkan kærleika var hann kallaður „hinn góði faðir Montfort“.
„Guð einn“ – köllun trúboðans
Árið 1706 fékk Lúðvíg áheyrn hjá Clement XI páfa og vonaðist til að verða sendur sem trúboði til fjarlægra landa. En svarið var óvænt: hann skyldi vera áfram í Bretagne og boða trú meðal eigin þjóðar, sem þótti hafa villst frá henni, meðal annars vegna áhrifanna frá jansenismanum. Þetta varð vendipunktur í lífi hans. Hann áttaði sig á því að trúboð byrjar ekki alltaf langt í burtu — heldur þar sem við stöndum.
Einkunnarorð hans urðu einföld: „Guð einn“ (Deus solus). Þau lýsa lífi sem mótast af bæn, einfaldleika og algerri sjálfsgjöf til Guðs. Hann prédikaði af miklum krafti, samdi sálma og skrifaði rit sem lifa enn í dag.
Leiðin til Jesú í gegnum Maríu
Kjarni kenningar hans birtist í frægu riti hans Um hina sönnu guðrækni til Maríu (Traité de la vraie dévotion à la Sainte Vierge). Þar leggur hann fram þá sýn að María sé ekki hindrun á leiðinni til Krists — heldur leiðin sjálf. Hann skrifar að eins og Kristur kom í heiminn fyrir Maríu, þannig vilji Guð einnig koma til manna í gegnum hana. En hér þarf að staldra við og skilja rétt: markmið allrar Maríudýrkunar er Kristur sjálfur.
Lúðvíg orðar þetta af miklum skýrleika: ef guðrækni til Maríu fjarlægði okkur frá Jesú, ætti að hafna henni. En einmitt hið gagnstæða sé raunin — hún leiði okkur nær honum, kenni okkur að elska hann og þjóna honum af trúmennsku. Þess vegna lagði hann áherslu á það sem hann kallaði helgun til Jesú fyrir hendur Maríu — meðvitaða afhendingu lífsins í þjónustu Guðs, með Maríu sem fyrirmynd og leiðbeinanda.
Líf og starf Lúðvígs María Grignion frá Montfort bar ávöxt langt fram yfir dauða hans. Kirkjan viðurkenndi helgi hans formlega þegar hann var tekinn í tölu heilagra árið 1947 af Píusi XII páfa. Minningardagur hans er haldinn 28. apríl.
Arfleifð – trúboð, reglur og áhrif
Hl. Lúðvíg Montfort lét ekki aðeins eftir sig rit, heldur lifandi samfélög. Hann stofnaði meðal annars Dætur viskunnar í samvinnu við hina blessuðu Marie Louise Trichet, sem varð síðar burðarás í starfi reglunnar og hélt henni áfram eftir dauða hans. Auk þess stofnaði hann Montfort-feðurna (Félag Maríu) og Bræður heilags Gabríels. Þessar reglur hafa starfað víða um heim, einkum meðal fátækra og jaðarsettra, í anda stofnandans sem leitaði ávallt að Kristi í hinum smæstu.
Áhrif hans ná langt fram yfir eigin tíma. Kenning hans um helgun til Maríu hafði djúp áhrif á Jóhannes Páll II páfa, sem valdi einkunnarorðið Totus Tuus („Allur þinn“) einmitt úr skrifum heilags Montfort.
Montfort-reglan og trúboðið á Íslandi
Saga Montfort-reglunnar tengist Íslandi með beinum og áþreifanlegum hætti. Árið 1903 komu fyrstu Montfort-prestarnir til landsins og tóku að sér trúboðsstarf kaþólsku kirkjunnar. Það starf stóð í meira en sex áratugi, allt til ársins 1968, og markaði djúp spor í endurreisn kirkjunnar hér á landi eftir siðaskipti. Á þessu tímabili báru Montfort-prestarnir meginábyrgð á starfi kirkjunnar, en nutu jafnframt mikilvægrar aðstoðar trúarsystra, einkum Jósefssystra í Reykjavík og Hafnarfirði og Fransiskussystra í Stykkishólmi. Saman mynduðu þau lifandi trúarsamfélag sem lagði grunn að þeirri kirkju sem við þekkjum í dag.
Árið 1923 var séra Marteinn Meulenberg Montfort-prestur skipaður yfirmaður trúboðsins, og árið 1929 var það hækkað í stöðu víkaríats. Með því fékk hann biskupsvald og varð þannig fyrsti kaþólski biskupinn sem gegndi raunverulegu hirðisstarfi hér á landi á ný eftir siðaskipti. Síðar tók við annar merkilegur áfangi þegar séra Jóhannes Gunnarsson SMM, fyrsti íslenski presturinn eftir siðaskipti, varð biskup árið 1941 og gegndi því embætti til 1966. Með honum var komin ný staða: kirkjan var ekki lengur eingöngu trúboð utan frá, heldur farin að vaxa innan frá, í íslensku samfélagi sjálfu. Skammstöfunin SMM aftan við nöfn vísar til Montfort-reglunnar (Societas Mariae Montfortana) líkt og t.d. OFM hjá fransiskönum eða SJ hjá jesúítum.
Árið 1968 urðu tímamót í sögu kaþólsku kirkjunnar á Íslandi þegar Páll VI páfi stofnaði Reykjavíkurbiskupsdæmi með formlegu stofnbréfi dagsettu 18. október sama ár. Fyrsti biskup hins nýja biskupsdæmis var Hinrik Frehen SMM. Með honum náði þjónusta Montfort-reglunnar á Íslandi ákveðnum hápunkti: frá fyrstu trúboðum árið 1903 til þess að kirkjan stóð nú á eigin fótum sem sjálfstætt biskupsdæmi. Þannig lifði andi heilags Lúðvígs María Grignion frá Montfort áfram — ekki aðeins
í prédikun og ritum, heldur í sjálfri uppbyggingu kirkjunnar á Íslandi.
Bréf til vina krossins – lifandi arfleifð hl. Montforts
Í íslenskri þýðingu Gunnars F. Guðmundssonar sagnfræðings á riti hl. Montforts, Bréf til vina krossins, sem gefið var út með formála Hinriks Frehen biskups árið 1987 og prentað í Stykkishólmi, birtist kjarninn í boðun hans með skýrum hætti.
Hl. Montfort var ekki fyrst og fremst fræðimaður eða rithöfundur. Hann var trúboði sem lifði í verki það sem hann kenndi. Hann gekk um héruð Vestur-Frakklands, prédikaði, söng og kallaði fólk til endurnýjunar trúarinnar. Rit hans urðu til úr þessari lifandi reynslu — ekki sem fræðileg verk, heldur sem ávöxtur þjónustu. Kjarni boðunar hans var einfaldur en krefjandi: að fylgja Kristi þýðir að taka upp krossinn. En sá kross er ekki merki um vonleysi, heldur visku Guðs. Montfort vildi að þessi sannleikur festi rætur í hjörtum hinna trúuðu, og stofnaði því bræðralag sem hann kallaði vini krossins.
Í því felst ekki dimm eða þung sýn á trúna, heldur djúp vitund um að lífið með Kristi er bæði kross og upprisa. Með því að helga sig Kristi — „með hjálp Maríu“ — lærir maður að bera kross sinn í trausti og kærleika.
Ævisagan eftir E.C. Bolger SMM
Ein af þeim ævisögum sem varpa skýru og lifandi ljósi á manninn sjálfan er bók eftir E. C. Bolger SMM, gefin út af Montfort Press í Liverpool árið 1952. Bókin er enn fáanleg í dag, meðal annars í gegnum Amazon, þótt hún hafi um tíma verið fremur torfengin. Höfundurinn vann að verkinu í mörg ár og sú nákvæmni skilar sér í framsetningunni. Frásögnin er í senn ítarleg og persónuleg, nánast eins og dagbók, þar sem fylgst er með þróun lífs hans og köllunar í tímaröð. Þar birtist hl. Montfort ekki aðeins sem eldheitur prédikari og trúboði, heldur sem maður sem mótaðist smám saman af reynslu sinni, mótlæti og innri baráttu.
Ævisagan dregur fram eiginleika sem stundum gleymast þegar aðeins er litið til rita hans: auðmýkt, hógværð og djúpt siðferðilegt hugrekki. Hún sýnir mann sem hélt fast við köllun sína þrátt fyrir andstöðu og erfiðleika, og fann styrk sinn ekki í sjálfum sér heldur í trú sinni. Það er einmitt þessi mannlega vídd sem gerir boðun hans svo trúverðuga. Hún minnir okkur á að heilagleiki er ekki fjarlæg fullkomnun, heldur líf sem er lifað í trúfesti — dag eftir dag, í gleði og þjáningu, í krossi og von.
Lærdómur – einföld leið sem krefst alls
Líf heilags Lúðvígs Maríu frá Montfort kallar okkur til að endurskoða hvað trúin er í raun. Hún er ekki fyrst og fremst kenning eða siðferðiskerfi, heldur samband — lifandi, persónulegt og krefjandi.
Hann bendir á að stundum leitum við að flóknum leiðum til Guðs, þegar sú einfaldasta blasir við: að taka við Kristi með opnu hjarta, læra af Maríu að segja „já“ við Guði og leyfa honum að móta líf okkar.
En þessi einfaldleiki er ekki auðveldur. Hann krefst auðmýktar, afneitunar og trausts. Hann krefst þess að við setjum „Guð einn“ í fyrsta sæti.
Bæn
Drottinn Jesús Kristur,
þú kallaðir heilagan Lúðvíg Maríu til að boða þig meðal hinna smæstu
og kenna kirkjunni að finna þig í gegnum móður þína.
Gef okkur opið hjarta
til að taka við þér af einfaldleika og trú,
og kenndu okkur að ganga leið auðmýktar og kærleika.
Lát okkur, eins og hann,
setja Guð einn í fyrsta sæti
og lifa þannig að líf okkar verði vitnisburður um þig.
Amen.