 |
| Heilagur Pankratíus |
Það er maímorgunn í Róm. Vorloftið leikur um götur borgarinnar, en yfir henni hangir líka skuggi óttans. Skipanir keisarans hafa breytt daglegu lífi kristinna manna í hættuspil. Fólk hverfur. Fórnir eru heimtaðar. Trúfesti getur kostað lífið. Í þessum heimi stendur drengur, vart orðinn fullorðinn. Hann á framtíð, auð, ættarnafn og möguleika á þægilegu lífi. Honum er ekki boðið að vinna hetjudáð á vígvelli heldur einfaldlega að kasta örlitlu reykelsi frammi fyrir heiðnum goðum. En hinn ungi Pankratíus velur annað. Hann færir ekki keisaranum það sem tilheyrir Kristi.
Æviágrip
Heilagur Pankratíus fæddist um árið 289 í borginni Sinnada í Frygíu í Litlu-Asíu, þar sem nú er Tyrkland. Hann var af efnuðum heiðnum rómverskum uppruna. Móðir hans lést við fæðingu hans og faðir hans dó þegar drengurinn var aðeins um átta ára gamall. Frændi hans, Díonýsíos, tók hann þá að sér og flutti með hann til Rómar, þar sem þeir settust að á Celiushæðinni. Þar komust þeir í kynni við kristna menn og tóku kristna trú. Báðir urðu skírnarnemendur, og hinn ungi Pankratíus tók síðar við skírn og evkaristíu.
En þetta voru hættulegir tímar. Árið 303 hóf Díókletíanus keisari eina hörðustu ofsókn gegn kristnum mönnum í sögu Rómaveldis. Kristnir menn voru neyddir til að færa fórnir heiðnum guðum sem merki um hollustu við ríkið. Pankratíus var þá aðeins um fimmtán ára gamall.
Þegar hann var kallaður fyrir yfirvöld og skipað að afneita Kristi lét hann ekki undan. Hann vissi hvað biði hans, en valdi engu að síður trúfesti fram yfir öryggi. Hann var dæmdur til dauða og hálshöggvinn við Via Aurelia í Róm 12. maí árið 304.
Kristin kona að nafni Ottavilla sótti lík hans og lagði í gröf í katakombunum. Síðar reis kirkja yfir gröf hans, og Symmachus páfi lét reisa þar basilíku sem Honorius I páfi endurbætti síðar. Helgidómur heilags Pankratíusar stendur enn í Róm og minnir á ungan dreng sem virti Guð meira en menn. í Almanaki hins íslenska Þjóðvinafélags allt frá 1875 til 1970 nefndist 12. maí Pankratíusmessa.
Stormurinn sem skall á kirkjuna
Þegar Pankratíus ólst upp hafði kirkjan um nokkurt skeið notið tiltölulegs friðar. Árið 261 gaf keisarinn Gallienus út tilskipun sem veitti kristnum mönnum umburðarlyndi og skilaði jafnvel eignum sem höfðu verið teknar af þeim. Eftir áratugi spennu og staðbundinna ofsókna varð þetta kærkomin hvíld. Kristin trú breiddist ört út, kirkjur voru reistar og fleiri úr efnameiri stéttum tóku trú.
En þessi friður reyndist brothættur. Við lok þriðju aldar sat Díókletíanus á valdastóli, sterkur keisari sem ætlaði sér að endurreisa veldi Rómar með aga, herstyrk og endurnýjun hinna fornu ríkistrúarbragða. Við hlið hans stóð meðkeisarinn Galeríus, herskár maður sem var talinn sérstaklega andsnúinn kristnum mönnum. Honum fannst kristin trú veikja einingu ríkisins, þar sem kristnir menn neituðu að færa keisaranum og guðum ríkisins fórnir.
Eins og áður kom fram skall stormurinn á árið 303. Skipanir voru gefnar um að kirkjur skyldu jafnaðar við jörðu, kristnar bækur brenndar og kristnir menn sviptir réttindum sínum. Þeir sem gegndu opinberum störfum misstu stöðu sína, aðrir voru fangelsaðir, pyntaðir eða teknir af lífi ef þeir neituðu að afneita Kristi.
Álagið var svo gríðarlegt að ekki stóðust allir prófið. Sumir féllu frá trúnni af ótta eða þreytu eftir pyntingar. Sagnir gengu jafnvel um að Marcellínus biskup í Róm, sem síðar er talinn meðal páfa kirkjunnar, hafi um stund gefið eftir undir þessum þrýstingi, þótt heimildir um það séu ekki óumdeildar.
Þetta gerir vitnisburð píslarvottanna ekki minni heldur meiri. Þeir voru ekki ofurmenni í heimi án ótta. Þeir stóðu í sama stormi og aðrir, þar sem sumir brotnuðu en aðrir, þar á meðal Pankratíus stóðu svo fastir að þess var minnst í íslensku almanaki allt til ársins 1970.
Lærdómur
Nafn Pankratíusar vekur sérstaka athygli. Það tengdist forngrískri íþrótt, pankration, sem var blanda af glímu og hnefaleikum — hörð keppni þar sem nær allt var leyfilegt nema að bíta og blinda andstæðinginn.
Kirkjan sá í þessu fallega myndlíkingu. Pankratíus varð sannarlega „íþróttamaður Krists“, ekki í líkamlegri keppni heldur í andlegri baráttu gegn ótta, þrýstingi og illsku.
Það er auðvelt að líta á píslarvotta sem óraunverulegar hetjur úr fjarlægri fortíð. En saga Pankratíusar talar inn í okkar tíma. Við stöndum ekki frammi fyrir dauðadómi vegna trúarinnar, en við stöndum reglulega frammi fyrir minni prófraunum: að þegja þegar við ættum frekar að tala, að falla inn í hópinn þegar samviskan segir annað, að velja þægindin fremur en sannleikann, jafnvel þegar okkur finnst að leiðtogar okkar hafi brugðist á einn eða annan hátt. Heilagur Pankratíus minnir okkur á að kristin trúfesti mælist ekki fyrst og fremst í stærstu augnablikunum heldur í daglegri staðfestu hjartans.
Tilvitnun
„Vertu trúr allt til dauða, og ég mun gefa þér kórónu lífsins.“ (Opinberunarbókin 2,10) Þessi orð virðast næstum skrifuð með hinn unga Pankratíus í huga.
Bæn
Heilagi Pankratíus,
þú sem ungur að árum stóðst fastur í trú þinni þegar óttinn reyndi að bugast þig,
bið fyrir okkur.
Kenndu okkur að vera trúföst í litlum sem stórum prófraunum,
að velja sannleikann fremur en þægindin,
og að treysta Kristi þegar leiðin verður erfið.
Megi hugrekki þitt styrkja unga sem aldna á vegi trúarinnar.
Amen.